ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

षष्ठाध्याये पञ्चः खण्डः । २४५
रूरु इति शब्दायमानो दहतीति रुरोऽग्निस्तत्सम्बन्धाद्रौरवं
साम ॥ १० ॥
प्रकारान्तरेण रौरवसंज्ञां विब्रुवन् स्तौति—
असुरा वै देवान् पर्य्ययतन्त तत एतावग्नी रुरौ
विष्वञ्चौ स्तोभावपश्यत्ताभ्यामेनान् प्रत्यौषते प्रत्युष्य-
माणा अरवन्त यदरवन्त तस्माद्रौरवम् ॥ ११ ॥
पूर्वे हि देवानसुराः पर्य्ययतन्त परितोऽयुध्यन्त । ततोऽग्नेरेतौ
रुरौ विष्वञ्चौ सर्वतो व्याप्तौ 'ऊहो ३ 'ऊवाऽण्यया औ ३ होवा'इति
द्वौ स्तोभावपश्यत्ताभ्यामेनान्प्रत्यौषददहत् । ते प्रत्युष्यमाणा अरवन्त
शब्दमकुर्वन् । यदरवन्त तत्तस्माद्रौरवनाम सम्पन्नम्। रूरुरवयोरुभयत्र
रेफसाम्यादूरसम्बन्धाद्रवसम्बन्धाच्च रौरवमिति नाम भवति ॥ ११ ॥
इन्द्रस्य यौधाजयख्ययशःसम्बन्धमाह—
अथेन्द्रो यौधाजयं प्राबृहत तद्वै स ऽवज्रं प्राबृहत
ऽवज्रो वै यौधाजयम् ॥ १२ ॥
अथेत्यानन्तर्य्यार्थे । इन्द्रो यौधाजयं यौध्यान् अजयत । वज्रप्रभा-
वकल्पनमेवं वज्रस्यैव परिकुर्वन्द्धिस्तेन तत्कार्य्यसिद्धेर्यौधाजयस्य
वज्रकारणत्वमेवं वज्रं वाक् इत्यनेनोच्यते ॥ १२ ॥
अथ विदुषः फलमाह—
ऽवज्रं भ्रातृव्याय प्रहरति य एवं ऽवेद ॥ १३ ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ १३ ॥
अथ निर्वचनद्वारा तदेव प्रशंसति ।
इन्द्रो वै युधाजित्तस्यैतद्यौधाजयम् ॥ १४ ॥
युधा युद्धेन शत्रून् जयतीतीन्द्र एव युधाजित् तस्य सम्बन्धि तत्
साम यौधाजयम् ॥ १४ ॥
अथ निर्वचनान्तरप्रदर्शनेन प्रशंसति—
युधा मर्त्या अजैष्मेति तस्माद्यौधाजयम् ॥ १५ ॥
हे मर्त्या मर्त्याः, युधा अजैष्म असुरानितीन्द्रोऽब्रवीदिति शेषः ।
तस्माद्युधाजस्य हेतुत्वात् यौधाजयमिति नाम सम्पन्नमिति स्तुतिः ॥१५॥
अथ वायोरौशनसम्बन्धमाह—
अथ वायुरौशनं प्राबृहत ॥ १६ ॥
स्पष्टम् ॥ १६ ॥