ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

षष्ठाध्याये नवमः खण्डः । २१७
हौषधीरेवास्मै स्वदयत्युभय्योऽस्मै स्वदिताः पच्यन्ते-
ऽकृष्टपच्याश्च कृष्टपच्याश्च ॥ ९ ॥
यस्मिन् संवत्सरे महादेवः पशून् हन्ति तां समां तस्मिन् संवत्सरे
सर्वा ओषधयो विषेण युक्ता भवन्ति । 'यच्छं राजन्नोषधीभ्य' इत्याहोद्गा-
ता तदस्मै यजमानाय ओषधीरेव स्वदयति स्वादुं करोति । उभय्य उभय-
विधाः अकृष्टपच्याश्च कृष्टपच्याश्च कर्षणादिरहिता नीवारादयः तद्युक्ता
व्रीह्यादयश्चास्मै यजमानाय स्वदिताः स्वादुभवाः पच्यन्ते स्वयमेव प-
रिणता भवन्ति । तासां भक्षणात् पशवः सर्वे नीरुजा भवन्तीत्यर्थः । शं-
राजन्निति पाठे हे राजन् सोम ओषधीभ्यः शम्पवस्वेति प्रार्थनाप्रती-
तेरोषधीनां निर्विषत्वात् तद्भक्षकाणां पशूनामपि भेषजप्राप्तिरुचितैव॥९॥
अथ श्रेष्ठ्यकामाय प्रयोगे प्रतिपदमाह—
पवस्व व्वाचो अग्रिय इति प्रतिपदं कुर्याद्यं कामये-
त समानानाꣳ श्रेष्ठः स्यादिति ॥ १० ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ १० ॥
तस्यामग्रियशब्दसद्भावादेषा तस्योचितेत्याह—
पवस्व व्वाचो अग्रिय इत्यग्रमेवैनं परिणयति ॥११॥
यतः 'पवस्व व्वाचो अग्रिय' इति भागे अग्रिय इत्यस्ति, अतस्तत्प्रयो-
गेण एनं यजमानं अग्रं पुरोभागं परिणयति परिगमयति ॥ ११ ॥
अग्रपरिणयने श्रियां कः सम्बन्ध इति तत्राह--
श्रीर्वै व्वाचोऽग्रं श्रियमेवास्मिन्दधाति ॥ १२ ॥
वाचः अभिवदनस्य यदग्रं पुरोभागः स श्रीर्वै श्रीरेव खलु । बहू-
नाम्मध्ये यस्य वाक् प्रथमं प्रवृत्ता स शोभते । तथा सति एतत् पाठेना-
स्मिन्यजमाने श्रियमेव दधाति ॥ १२ ॥
बह्वर्थप्रयोगे प्रतिपदमाह—
एते असृग्रमिन्दव इति बहुभ्यः प्रतिपदं कुर्यात् ॥१३॥
बहवो दीक्षिता एकाहाहीनैर्यजन्ते तत्र 'एते असृग्र'मिति तृचं
प्रतिपदं कुर्यात् ॥ १३ ॥
अथ बह्वर्थप्रयोजनयोग्यतामाह—
एत इति सर्व्वानेवैनानृद्ध्यै भूत्या अभिवदति॥१४॥
एत इति बहुवचनान्तेन सर्व्वानेवैनान् यजमानान् अभिवदति ।
ऋद्ध्यै तस्य व्याख्यानं भूत्या इति । ननु एत इतीन्दव इत्यस्य विशेषणं
१९ ता०