ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

[header] षष्ठाध्याये षष्ठः खण्डः । १९७

अथ षष्ठः खण्डः ।
अथ ग्राव्णामुपरि द्रोणकलशाव्यूहनं विधत्ते—
ग्राव्णः संऽसाद्य द्रोणकलशमध्यूहन्ति विड्वै ग्रा-
वाणोऽन्नँ सोमो राष्ट्रं द्रोणकलशो यद्ग्रावसु द्रोणक-
लशमध्यूहन्ति विश्येव तद्राष्ट्रमध्यूहन्ति ॥ १ ॥
द्रोणकलशाव्यूहनकर्तृभिरुद्गातृभिः प्रथममभिषवसाधनान् ग्राव्णः
संसाद्य पश्चात् द्रोणकलशाव्यूहनं कर्त्तव्यम् । तथा सति ये ग्रावाणः स-
न्ति ते विड्वै बहुत्वसंख्यायोगात् तेषां विड्व्यवहारः । सोमस्यान्नत्वं
प्रसिद्धम् । यो द्रोणकलशः स राष्ट्रं राष्ट्रमिति राजेति केचिद्राज्यमित्यपरे ।
तथा सति यद्ग्रावसु सोमरसाधारं द्रोणकलशमध्यूहन्ति तत्तेन विश्ये-
व राष्ट्रम् अन्नस्येदमध्यूहन्ति स्थापितवन्तो भवन्ति ॥ १ ॥
अथ यजमानस्य पापं कामयमान उद्गाता एवं कुर्यादित्याह—
यं द्विष्याद्विमुखान् ग्राव्णः कृत्वेदमहममुममुष्याय-
णममुष्याः पुत्रममुष्या विशोऽमुष्मादन्नाद्यान्निरूहामी-
ति निरूहेद्विश एवैनमन्नाद्यान्निरूहति ॥ २ ॥
उद्गाता यं यजमानं द्विष्यात् द्वेष्टि तस्मै ग्राव्णः । अभिषवोपलाभिमु-
खान् परस्परनिवृत्तमुखान् कृत्वा इदमिदानीमहममुं द्वेष्यं यजमानं ‘अ-
मुमित्यत्र तन्नामनिर्देशात्’ कथममुष्यायणं अमुष्यगोत्रोत्पन्नम् अमुष्याः
पुत्रम् अमुष्या विशः सकाशात् ‘अत्राप्यमुष्या इति पञ्चम्या विशो नाम
निर्देशात्’ एवमहममुं द्वेष्यं यजमानं विशोऽन्नाद्याच्च निरूहामि नाश-
यामि इत्येवं मन्त्रमुच्चार्य्य निरूहेत् । एवं कुर्वन्नुद्गाता विशोऽन्नाद्या-
च्चैनं यजमानं निरूहति ॥ २ ॥
अथ यजमानस्य भद्रं कामयमान एवं कुर्यादित्याह--
योऽस्य प्रियः स्यात्सम्मुखान् ग्राव्णः कृत्वेदमहममु-
ष्यायणममुष्याः पुत्रममुष्यां विश्यमुष्मिन्नन्नाद्येऽव्यूहामी-
त्यव्यूहेद्विश्येवैनमन्नाद्येऽव्यूहति ॥ ३ ॥
पूर्ववाक्येनैव व्याख्यातप्रायमिदम् ॥ ३ ॥
द्वेष्यस्य च प्रियस्य चोभयस्य प्रयोगमनादृत्यात्मन एव श्रेयःकाम-
यमान आह--
अथो तदुभयमनादृत्येदमहं मां तेजसि ब्रह्मवर्च-