ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

१९४ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

उक्तार्थब्रह्मविदः फलमाह-
शुद्धा अस्मा आपः पूता भवन्ति य एव ँवेद॥११॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ ११ ॥
अथाप्राप्ताया वाचो वनस्पतीन् प्रवेशमाह-
सा पुनर्त्तार्त्यक्रामत् सा ऽवनस्पतीन् प्राविशत्तान्दे-
वाः पुनरयाचँस्तान्न पुनरददुस्तानशपन् स्वेन वः कि-
ष्कुणा ऽवज्रेण वृश्चान्निति तस्माद्वनस्पतीन् स्वेन किष्कु-
णा ऽवज्रेण वृश्चन्ति देवशप्ता हि ॥ १२ ॥
पुनर्त्तार्ति अद्भिः पुनर्हता सा अत्यक्रामत् । अतिक्रम्य सा वनस्पतीन्
प्राविशत् । प्रविष्टां तां देवाः इत्यादि अशपन्नित्यन्तः स्पष्टः । शापप्रका-
रमाह-वो युष्मान् स्वेन स्वसम्बन्धिना वानस्पत्येन किष्कुणा दण्डेन
युक्तेन वज्रेण परश्वादिना वृश्चान् वृश्च्युरिति । यस्मादेवन्तस्मादिदा-
नीमपि स्वेन किष्कुणा वज्रेण वृश्चन्ति । हि यस्माद्वनस्पतयो देवैः श-
प्ताः । अत इत्यभिप्रायः ॥ १२ ॥
इदानीमक्षसम्बन्धं वक्तुं प्रविष्टाया वाचश्चतुर्द्धा विभागमाह-
ता ँवनस्पतयश्चतुर्द्धा ऽवाचं व्यँन्यदधुर्दुन्दुभौ ऽवीणा-
यामक्षे तूणवे तस्मादेषा ऽवदिष्ठैषा ऽवल्गुतमा ऽवाग्वा
ऽवनस्पतीनां देवाना ँ ह्येषा ऽवागासीत् ॥ १३ ॥
तान्तेषु प्रविष्टां वाचं वनस्पतयश्चतुर्द्धा चतुःप्रकारं व्यन्यदधुः वि-
भज्य निधनमकुर्वन् । केष्विति उच्यते-दुन्दुभौ भेर्य्यां वीणायां वेणु-
निर्म्मिततन्तुसम्बद्धायां विपञ्च्याम्। अक्षे रथादिचक्रयोर्मध्यवर्त्तिनि ति-
र्यग्दण्डे। तूणवे धनुषि गुणे। तस्मादुक्तपदार्थप्रवेशादेषैव वाक् वदिष्ठा
अतिशयेन वक्त्री। अत एषैव वल्गुतमा चारुतमा वाक् या श्रोतृमनोहादि-
नीत्यर्थः । एषेत्युक्तं केत्याह-या वनस्पतीनां वनस्पतिविकाराणां दुन्दु-
भ्यादीनां सम्बन्धिनी। उक्तस्यैव विवरणं देवानां हीति । यस्मात् दुन्दु-
भ्यादिषु प्रविष्टा वाक् वदिष्ठा वल्गुतमा च अतः खलु देवानां
योग्यासीत् ॥ १३ ॥
इदानीमक्षस्थवागवरोधनाय तदधः कलशप्रोहणन्तदुपरि दशाप-
वित्रस्थापनञ्च विधत्ते-
अधोऽधो ऽक्षं द्रोणकलशं प्रोहन्ति तस्या ऽवाचो ऽवरु-
ध्या उपर्युपर्यक्षं पवित्रं प्रयच्छन्त्युभयत एव ऽवाचं प-
रिगृह्णन्ति ॥ १४ ॥