ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

१८६ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
व्वेद॑ स॒र्व्वत्रा॒प्त्यापि॑ र्भ॑वत्ये॒षा वा॒ अनु॒ष्टुप् स॒र्व्वत्रा॑पिः
सवनान्यन्वायत्ता तद्य॒ एव॒ं व्वेद॑ स॒र्व्वत्रा॒प्त्यापि॑ र्भ-
वति ॥ १४ ॥
योवा यः कश्चिदपि पुरुषः अनुष्टुभं सर्व्वत्रापिं सर्वत्र यज्ञे आप्तिर्व्याप्तिः
तां वेद जानाति । कथन्तस्या व्याप्तिरिति तामाह—सवनानि त्रीण्यपि
अनुक्रमेणायत्तां गायत्र्याद्यक्षरद्वारेण संख्याप्राप्तां वेद अस्य वेदितुः
सर्वत्र आप्तिर्व्यापनं अप्रतिहतसञ्चारो भवति । का सा अनुष्टुप् एषा
वै छन्दोऽक्षरसमाहारसिद्धा खल्वनुष्टुप् उक्तलक्षणोपेता । तद्य एवमि-
त्यादेरुपसंहारार्थत्वादपुनरुक्तिः ॥ १४ ॥
अथ पूर्वविहितं स्तोमचतुष्टयं यज्ञनिर्वाहकत्वेन प्रशंसति—
यद्वै राजा॑नोऽध्वानं॑ धावय॒न्ति येऽश्वा॑ना ँ॑वीर्य्य॑व-
त्तमास्तान् यु॒ञ्जते॑ त्रि॒वृतप॑ञ्चद॒शः स॑प्तद॒श ए॑कविं॒श ए॒ते
वै स्तोमा॑ना ँ॑वीर्य्य॑वत्तमास्ताने॒व यु॑ङ्क्ते स्व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒
सम॑ष्ट्यै ॥ १५ ॥
यद्वै यदा वा खलु राजानः संग्रामकर्त्तारः अध्वानं आजिमार्गं धाव-
यन्ति गमयन्ति रथान् तदा ते ये अश्वानाम्मध्ये वीर्य्यवत्तमा अतिश-
येन वीर्य्योपेता अश्वाः सन्ति तान् युञ्जते योजयन्ति रथेषु । अयं दृष्टा-
न्तः । एवमुद्गाता स्तोमानाम्मध्ये त्रिवृदादयोऽतिशयेन वीर्य्यवत्तमाः
अतस्तानेव युङ्क्ते स्वर्गप्राप्तिसाधने यज्ञे । तत्तेषां योजनं स्वर्गस्य लोकस्य
समष्ट्यै सम्यक् प्राप्तये सम्पद्यते ॥ १५ ॥
एवं प्रशस्य स्तोमचतुष्टयमग्निष्टोमस्य प्रतिष्ठासाधनविधत्ते—
चतुष्टोमो भवति प्रतिष्ठा वै चतुष्टोमः प्रतिष्ठित्याै ॥१६॥
अग्निष्टोमश्चतुष्टोमो भवति विहितत्रिवृदादिस्तोमचतुष्टयं निर्वर्त्य
कर्त्तव्यः। स चतुष्टोमः प्रतिष्ठा वै प्रतिष्ठारूपः खलु यथा पादचतुष्टयोपे-
तोऽश्वादिः प्रतिष्ठितो भवति तद्वदयमपीति भावः। सा चतुष्टोमक्लृप्तिः
प्रतिष्ठित्त्यै यजमानस्य स्थैर्याय भवति ॥ १६ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे षष्ठाध्यायस्य तृतीयः खण्डः ॥ ६ ॥ ३ ॥
अथ चतुर्थः खण्डः ।
अथोद्गातृव्यापारात्मकं प्रथमं कर्म ज्ञापनार्थमौदुम्बर्य्युच्छ्रय णन्त-