ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

१२४ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे .
क्कासु यद्यदि भासं स्यात् स्वर्गाल्लोकादवपद्येरन् अधः पतेयुः
सत्रिरणः ॥ २३ ॥
तथा प्रकारान्तरेण एता ऋचः प्रशंसति-
सम्राड्वतीषु भवति साम्राज्यं वै स्वर्गो लोकः
स्वर्ग एव लोके प्रतितिष्ठन्ति ॥ २४ ॥
सम्राट्शब्दवतीषु ऋक्षु भासमग्निष्टोमसाम भवति यत् स्वर्गस्तत्
साम्राज्यं वै साम्राज्यम् ईश्वरस्य कर्माख्यं तथा सति कविं सम्राज-
मिति सम्राट् शब्दप्रयोगात् साम्राज्ये स्वर्गलोके प्रतिष्ठिता भवन्ति॥२४॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे चतुर्थाध्यायस्य षष्ठः खण्डः ।
अथ सप्तमः खण्डः ।
“पुर्वमवादिषम इन्द्र क्रतुन्न आभर” इत्यस्मिन् प्रगाथे विषुवति वि-
कर्णं ब्रह्म साम कार्य्यमिति तं प्रगाथं माध्यन्दिने पवमाने अभीवर्त्ता-
ख्यं साम च विधास्यन्नाह-
आत्मा वा एष संवत्सरस्य यद्विषुवान् पक्षावेता-
वभितो भवतो येन चेतोऽभीवर्त्तेन यन्ति यश्च पर-
स्तात्प्रगाथो भवति तावुभौ विषुवति कार्य्यौ पक्षा-
वेव तद्यज्ञस्यात्मन् प्रतिदधति स्वर्गस्य लोकस्य स-
मष्ट्यै ॥ १ ॥
यत् यो विषुवान् एष संव्वँत्सरसत्रस्य गवामयनस्यात्मा मध्यमौ
द्वौ षण्मासौ एतौ विषुवन्तमभितः क्रियमाणौ पक्षावेव भवतः । तत्र
पूर्वस्मिन् पक्षसि येनाभीवर्त्तेन यन्ति यश्च परस्तादुत्तरस्मिन् पक्षसि
“इन्द्र क्रतुमि”ति प्रगाथो भवति एतौ विषुवतः पक्षभूतौ । अतो विषुवति
कार्य्यौ । प्रगाथे विकर्णादयः कार्य्याः । अभीवर्त्तश्च माध्यन्दिने पवमाने
कार्यः । एतच्चैतयोः करणेन यज्ञस्य गवामयनस्यात्मनि पक्षौ प्रतिदध-
ति यजमानाः । एतच्च पक्षयोःप्रतिनिधानं स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै
सम्यक् प्रतिकल्पते पक्षवान्हि पतितुं शक्नोति ॥ १ ॥
कोऽसौ प्रगाथ उत्तरपक्षे यो यस्मिन् विकर्णं भवति तमाह-
“इन्द्रक्रतुन्न आभरे”ति प्रगाथो भवति ॥ २ ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ २ ॥