तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.१.२) ११
यदु॒त्तरे॑ फल्गु॒नी । मुख॒त ए॒वं सं॑वत्स॒रस्या॒ग्निमा॒धाय॑ ।
वसी॑यान्भवति, इति ।
फाल्गुनमासे येयं पूर्णिमा तत्र प्राप्तं यत्पूर्वफल्गुनीनक्षत्रं तद्युक्ता
रात्रिः पूर्वसंवत्सरस्य समाप्तिस्थानीया । अतस्तत्राऽऽ दधानः संवत्सरस्य
पृष्टितः पृष्ठभागेऽनुष्ठानाद्दरिद्रो भवति । उत्तरफल्गुनीनक्षत्रे
भाविसंवत्सरादित्वात्तन्नाऽऽदधानः संवत्सरप्रारम्भ एवाऽऽधायात्यन्त-
धनिको भवति ।
पक्षान्तरं विधत्ते-
अथो॒ खलु॑ । यदे॒वैनं॑ य॒ज्ञ 'उपनमे॑त् । अथाऽऽद॑धीत ।
सैवा॒स्यर्धि॑ : (९), इति ।
खल्वधित्सन्त फल्गु॒न्योर॑ग्निमाद॑धीतासन्नपततामृतूनां वैश्य-
स्यु॒र्तुरुत्त॑रे फल्गु॒नी षट् च॑ ।
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमकाण्डे प्रथमप्रपाठके
द्वितीयोऽनुवाकः ॥ २ ॥
अन्येऽभिज्ञा एवमाहुः खलु यस्मिन्नेव काल एनं पुरुषं सोमयज्ञः
प्राप्नुयात्सोमयागं करिष्याम्यहमिति बुद्धिरुदियात्तदानीमेवाऽऽदधीत । न
तु नक्षत्रादिकं परीक्षितव्यम् । सैव सोमयागबुद्धिरेवास्य पुरुषस्य
नक्षत्रादिकृत्स्नविहितकालसमृद्धिः । अत एव सूत्रकारेणोक्तम्-“सोमेन
यक्ष्यमाणो नर्तुं सूर्क्षेन नक्षत्रम्” इति । अत्र मीमांसा । तृतीयाध्यायस्य
षष्ठपादं चिन्तितम्-
आधानं किं प्रकृत्यर्थं वह्निमात्रेण वा युतम् ।
संस्कृताग्निप्रनाड्यैतत्पर्णवत्प्रकृतौ स्थितम् ॥
लौकिकाकारमात्रत्वे विफलत्वात्क्रतौ युतिः ।
पर्णस्याऽऽहवनीयादौ शास्त्रीयेऽस्तु स्वतन्त्रता ॥
अनारभ्याधीतं पर्णमयीत्वं यथा जुहूप्रना(णा)ड्या प्रकृतौ निविष्टं
तथैवाग्निप्रना (णा)ड्या तत्संस्काररूपमाधानं प्रकृतौ निविशत इति
चेत् । मैवम् । वैषम्यात् । द्विविधो हि जुह्वा आकारः । लौकिकः
शास्त्रीयश्च । अरत्निमात्रदैर्ध्यहंसमुखत्वावाग्विलत्वादिरूपो दृश्यमानो
लौकिकः । अपूर्वीयत्वाकारस्तु शास्त्रीयः । तयोरपूर्वीयत्वं