तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.३.७) १४९
ताड्यमानप्रदेशं विधत्ते--
शी॒र्ष॒तो घ्न॑न्ति । शी॒र्ष॒तो ह्यन्न॑म॒द्यते॑, इति ।
चतुर्दिक्षु हननं विधत्ते-
दि॒ग्भ्यो घ्न॑न्ति । दि॒ग्भ्य ए॒वास्मा॒ अन्ना॑द्य॒मव॑रुन्धते, इति ।
कल्पः-“अत्रास्मै प्रत्यवरोहत आसन्दीं निदधाति तस्यां
वस्ताजिनमा स्तृणाति वस्ताजिने शतमान ँ हिरण्यं दक्षिणं पादं हिरण्य
उपावरोहयति-
अ॒मृत॑मसि, इति । पुष्टि॑रसि प्र॒जनन॑मसि, इति सव्यं बस्ताजिने ;
इति ।
हे हिरण्य त्वं विनाशरहितमसि । नह्यग्नौ प्रक्षिप्तमपि हिरण्यं
काष्ठादिवद्विनश्यति । हे बस्ताजिन त्वं पुष्टि॒रसि । संवत्सरे
बह्वपत्योत्पादकत्वात् । एतदेवाभिप्रेत्य प्रजननमसीत्युच्यते ।
हिरण्यऽवरोहं विधातुं प्रस्तौति-
ईश्व॒रो वा ए॒ष परा॑ङ्प्र॒दध॑: । यो यूप॒ ँ रोह॑ति, इति ।
यूपमारूढो यजमानः पराङ्लोकाद्विमुखः प्रदधः प्रदग्धुं स्वात्मानं
विनाशयितुमीश्वरः समर्थो भवति । अथवा प्रदधः प्रकर्षेण गन्तुमीश्वरो
न पुरनावर्तेतेत्यर्थः ।
विधत्ते-
हिर॑ण्यम॒ध्यव॑रोहति । अ॒मृतं॒ वै हिर॑ण्यम् । अ॒मृत॑ꣳसुवर्गो
लो॒कः । अ॒मृत॑ ए॒व सु॑व॒र्गे लो॒के प्रति॑तिष्ठति, इति ।
हिरण्यस्य परिमाणं विधत्ते-
श॒तमा॑नं भवति । श॒तायु॑: पुरु॑षः श॒तेन्द्रि॑यः ।
आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॑ये प्रति॑तिष्ठति, इति ।
मानशब्देन पणस्य विंशो भागोऽभिधीयंत । ततः
पञ्चपणपरिमित्युक्तं भवति । शतसंख्याकाः संवत्सराः पुरुषस्याऽऽयुः ।
दशानां ज्ञानकर्मन्द्रियाणां मध्ये चक्षुरादीन्द्रियस्यैकैकस्य दशसु नाडीषु
वृत्तिभेदेन शतेन्द्रियत्वम् ।