तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

१३६ (१.३.६) तैत्तिरीयब्राह्मणम्
नायमवसरस्तथाऽपि गन्तव्यदेशविशेषसंख्याविधिप्रसङ्गेन तदुभयं
विहितम् । तथा सत्येकेनैव सप्तदशः प्रजापतित्यनेनार्थवादेन
विधित्रयस्य स्तोतुं शक्यत्वात् ।
कल्पः-“तया यथायुक्तमश्वानिक्षपति-
“अर्वा॑ऽसि” इति दक्षिणं “सप्ति॑रसि” इति मध्यमं “वा॒ज्य॑सि”
इत्युत्तरम्’ इति । अर्वादयोऽश्वजातिविशेषाः । तदेवाभिप्रेत्यान्य-
त्राऽऽम्नायते-‘हयो देवानवहदर्वा सुरान्वाजी गन्धर्वानश्वो मनुष्यान् ”
इति (वामदक्षिणयोरश्वयोर्मध्य ईषाद्वयं प्रसार्य तयोर्मध्ये
सम्याख्यजातिविशेषोपेतमश्वं युञ्जय(ञ्जया) त् । त्रींस्तान्देवतात्रयरूपेण
स्तौति-
अर्वा॑ऽसि॒ सप्ति॑रसि वा॒ज्य॑सीत्याह॑ । अ॒ग्निर्व्वा अर्वा॑ ।
वा॒युः सप्ति॑ः। आ॒दि॒त्यो वा॒जी । ए॒ताभि॑रे॒वास्मै॑
दे॒वता॑भिर्दे॒वर॑थं युनक्ति, इति ।
पूर्वं यजुषा युनक्तीत्यत्र मंत्रो विहितः ।
इदानीं रथयोगं विधत्ते-
पृ॒ष्टि॒वा॒हिनं॑ युनक्ति । पृ॒ष्टि॒वाही॒ वै दे॑वर॒थः ।
दे॒वरथ॑मे॒वास्मै॑ युनक्ति (४), इति ।
पृष्टिः पादत्रयोपेतो भोजनपात्रस्याऽऽधारस्तद्वदश्वैस्त्रिभिर्वहतीति
पृष्टिवाही । अत एवोपरिष्टाद्वक्ष्यते-‘त्रयोऽश्वा भवन्ति रथश्चतुर्थः’ इति ।
कल्पः-“अथैतानाजिसृतो विख्यापयति-
वाजिनो वाजं धावत मरुतां प्रसवे जय॑त॒ वि योजना॑
मिमीध्वमध्व॑नः स्कभ्नीत । काष्ठां गच्छत ” इति ।
हे वाजिनोऽश्वा वाजमन्नं संपादयितुं त्वरया धावत ।
मरुतामनुज्ञायां सत्यामन्नं जयत । विशेषेण बहून्यपि योजनानि मिमीध्वं
शीघ्रधावनेन परिमितान्यल्पानीव कुरुत । किंचाध्वनो मार्गान्स्कभ्नीत
स्कम्भयत शीघ्रगत्या पीडितान्कुरुत । काष्ठामध्वसमाप्तिमाजिशिरो
गच्छत । अस्मिन्मन्त्रे प्रथमभागं प्रतीकत्वेनोपादाय चतुर्थभागे काष्ठाशब्दं
व्याचष्टे-
वाजि॑नो॒ वाजं॑ धावत॒ काष्ठां॑ गच्छतेत्या॑ह । सु॒वर्गो॒ वै