तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.३.२) १०९
अथ तृतीयप्रपाठके द्वितीयोऽनुवाकः ।
प्रथमेऽनुवाके पुनराधेयशेषोऽभिहितः । द्वितीयमारभ्य नवमान्ते
षट्‍स्वनुवाकेषु यद्वाजपेयब्राह्मणमाम्नातं तस्य संहितायां प्रथमकाण्डे
सप्तमे प्रपाठके समाम्नातैर्मन्त्रैः सहास्माभिर्व्याख्यातत्वात्तत्रैवाक्षरार्थो
द्रष्टव्यः । तात्पर्यं त्वनुवाकानामिहैवादौ संगृहीतम् ।
(इत्थं षट्‍स्वनुवाकेषु दार्शिकयाजमानब्राह्मणशेषो वर्णितः। अथ
देव सवितः प्रसुवेत्यादिषु षट्सु वाजपेयविषया आध्वर्यवमन्त्रा
उच्यन्ते । तत्रास्मिन्सप्तमेऽनुवाके रथविषया मन्त्राः कथ्यन्ते । तेषां
वाजपेयमन्त्राणां व्याख्यानं ब्राह्मणग्रन्थप्रथमकाण्डे तृतीयप्रपाठके
द्वितीयमारभ्य नवमान्तेषट्स्वनुवाकेष्वाम्नातम् । तत्र
वाजपेयविधिर्ग्रहविधिः पञ्चविधिश्चाऽऽद्येषु त्रिष्वनुवाकेषु
क्रमेणाऽऽम्नातः । अनयोर्वाजपेयविषययोर्मन्त्रब्राह्मणयोरत्यन्तविप्रकृष्ट-
देशवर्तित्वेन बुद्धिसंनिध्याभावाच्छ्रोतॄणां प्रतिपत्तिसौकर्याय
पूर्वोक्तदार्शिक सौमिककाण्डवद्ब्राह्मणेन सहैव मन्त्रा व्याख्यायन्ते । तत्र
च ब्राह्मणप्रथमानुवाके वाजपेयं विधातुं प्रस्तौति-
दे॒वा वै यथा॑दर्शं य॒ज्ञानाह॑रन्त । यो॑ऽग्नि॒ष्टोम॑म् । य
उ॒क्थ्य॑म् । यो॑ऽति॑रा॒त्रम् । ते स॒हैव सर्वे॑ वाज॑पेय॒मप॑श्यन् ।
ते । अ॒न्यो॒न्यस्मै॒ नाति॑ष्ठन्त । अ॒हम॒नेन॑ यजा॒ इति॑ ।
तेऽब्रुवन् । आ॒जिम॒स्य धा॑वा॒मेति॑ (१) । तस्मि॒न्नाजिं॒
म॑धावन् । तं बृह॒स्पति॒रुद॑जयत् । तेना॑यजत । स
स्वा॒रा॒ज्यम॑गच्छत् । तमिन्द्रोऽब्रवीत् । माम॒नेन॑ याज॒येति॑ ।
तेनेन्द्र॑मयाजयत् । सोऽग्रं॑ दे॒वता॑नां॒ पर्यै॑त् ।
अग॑च्छत्स्वा॒रा॒ज्य॑म् । अति॑ष्ठन्तास्मै॒ ज्यैष्ठ्या॑य (२), इति॑ ।
देवानां मध्ये कश्चिदग्निष्टोमं ददर्श । अन्य उक्थमपरोऽतिरात्रम् ।
ते च स्वस्वदर्शनमनतिक्रम्य तान्यज्ञानाहरन्तानुष्ठितवन्तः । ते देवाः सर्वे
सहैव वाजपेयं दृष्ट्वाऽहमेव प्रथमेन वाजपेयेन यथा इत्येवं विवदमानाः
परस्परं प्रथमानुष्ठातृत्वलक्षणाय ज्यैष्ठ्याय नातिष्ठन्त ज्यैष्ठ्यं नाङ्गी
चक्रुः । ततः एव समयं चक्रुरस्माकं मध्य आजिं धावनेन यः कश्चिज्जयति
स इति ज्येष्ठोऽस्त्विति । आजिर्धावनप्रदेशस्यावधिर्भूतविशेषः । एवं समर्थ
कृत्वा तस्मिन्वाजपेये विषये विजयायाऽऽ जिमधावन् । तत्र तं वाजपेयं
प्रति धावन्वृहस्पतिरुत्कर्षेणाजयत् । इतरेभ्यः प्रतमयंवधिं पस्पर्ध । ततः