तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

अनु० ७८ ] सभाष्यो दशमप्रपाठकः । ८९३
एकादशं मतमाह —
मान॒समिति॑ वि॒द्वाꣳ॑स॒स्तस्मा॑द्वि॒द्वाꣳ॑स एव मान॒से र॑मन्ते—, इति ।
मनसैव निष्पाद्यमुपासनं मानसं तदेवोत्तमं मोक्षसाधनमिति विद्वांसः सगुणब्रह्म-
विदो मन्यन्ते । तस्मात्कारणात्केचन विद्वांसो वेदोपास्तितात्पर्यविदो मानस एषो-
पासने रमन्ते ।
द्वादशं मतमाह--
न्यास इति॑ ब्र॒ह्मा ब्र॒ह्मा हि परः॑ प॒रो हि ब्र॒ह्मा तानि॒ वा
ए॒तान्यव॑राणि॒ परां॑सि॒ न्यास॑ ए॒वात्य॑रेचयत्, इति ।
पूर्वोक्तकारणा(र्वकाण्डोक्ता)नामग्निहोत्रादिकर्मणामारुणिजाबालाद्युपनिषदुक्तप्रकारेण
परित्यागो न्यासः स एवोत्तमो मोक्षहेतुरिति ब्रह्मा हिरण्यगर्भो मन्यते । स च
ब्रह्मा परो हि परमात्मरूपो हि न तु पूर्वोक्तमतानुसारिण इव जीवः । यद्यप्यसौ
हिरण्यगर्भो देहधारी तथाऽपि परो हि परमात्मैव ब्रह्मा हिरण्यगर्भ इति वक्तुं शक्यते ।
तच्छिष्यत्वेन तत्समानज्ञानत्वात् । अत एव श्वेताश्वत[रा आमनन्ति]—" यो ब्रह्माणं
विदधाति पूर्वं यो वै वेदांश्च प्रहिणोति तस्मै " इति । यानि पूर्वोक्तसत्यादीनि मान-
सान्ता[नि ता]न्येतानि [परांसि] तपांसि भवन्त्येव तथाऽपि संन्यासमपेक्ष्यावराणि
निकृष्टानि । संन्यास एक एव सर्वाण्यत्यरेचयदतिक्रान्तवान् । उत्तमत्वेन तारतम्यं
तत्र विश्रान्तमित्यर्थः ।
उक्तमुत्तमसाधनमुपसंहरति--
य ए॒वं वेदेत्युप॑नि॒षत्, इति ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके दशमप्रपाठके नारायणोपनिषद्य-
ष्टसप्ततितमोऽनुवाकः ॥ ७८ ॥
यः पुमानेवं प्रकारेण [सं]न्यासस्यान्येभ्यः साधनेभ्य उत्तमत्वं वेद तस्य विदुष
इत्युक्ता विद्योपनिषद्रहस्यभूता भवति ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यकदशमप्रपाठके नारायणीयापरनामधेययुक्तायां
याज्ञिक्यामुपनिषदि भाष्येऽष्टसप्ततितमोऽनुवाकः ॥ ७८ ॥
अथैकोनाशीतितमोऽनुवाकः ।
पूर्वोक्तमोक्षसाधनसमूहमुपपादयितुमाख्यायिकामाह—
प्रा॒जा॒प॒त्यो हाऽऽरु॑णिः सु॑प॒र्णः॑ प्र॒जाप॑तिं पि॒तर॒मुप॑ससार॒