तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्रपा० १ अनु० २२] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ८१
अथ सप्तमीमाह—
योऽ॒पामा॒यत॑नं॒ वेद॑ । आ॒यत॑नवान्भवति । प॒र्जन्यो॒ वा
अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवान्भवति । यः प॒र्जन्य॑स्याऽऽ-
यत॑नं॒ वेद॑ । आ॒यत॑नवान्भवति । आपो॒ वै प॒र्जन्य॑-
स्याऽऽयत॑नम् । आ॒यत॑नवान्भवति । य ए॒वं वेद॑, इति ।
वृष्टिद्वारा पर्जन्याख्यस्य मेघस्य जलाधारत्वं प्रसिद्धम् ।
अथाष्टमीमाह—
योऽ॒पामा॒यत॑नं॒ वेद॑ (६) । आ॒यत॑नवान्भवति । सं॒व॒त्स॒रो
वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवान्भवति । यः सं॑वत्स॒र-
स्याऽऽयत॑नं॒ वेद॑ । आ॒यत॑नवान्भवति । आपो॒ वै सं॑वत्स॒-
रस्याऽऽयत॑नम् । आ॒यत॑नवान्भवति । य ए॒वं वेद॑, इति ।
वर्षर्तुद्वारा संवत्सरस्य जलाधारत्वम् ।
अथ नवमीमाह—
योऽप्सु नावं॒ प्रति॑ष्ठितां॒ वेद॑ । प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति (७) ।
इ॒मे वै लो॒का अ॒प्सु प्रति॑ष्ठिताः । तदे॒षाऽभ्यनू॑क्ता, इति ।
यः पुमानप्सु प्रतिष्ठितां स्थैर्येणावस्थितां नावं वेद स स्वयं लोके प्रतिष्ठायुक्तो
भवति । काऽसौ प्रतिष्ठिता नौरिति सेयमुच्यते—इमे वै दृश्यमाना एव भूरादयो
लोका अप्सु स्थैर्येणावस्थिता नौस्थानीयाः । अतः सर्वलोकाधारभूता आप इति वेद-
नेन प्रतिष्ठाप्राप्तिः । नद्यादिषु परतीरगमनाय जनैर्या नौः संपाद्यते सा जले प्रतिष्ठिता
न भवति । गमनागमनाभ्यां चञ्चलत्वात् । सर्वलोकसंग्रहरूपा तु नौर्न कदाचिदपि
चलति किं त्वप्सु स्थैर्येणावतिष्ठते । आवरणसहितं ब्रह्माण्डं घनोदारुण्ये महाजलेऽवति
ष्ठत इति हि पौराणिकप्रसिद्धिः । तत्तस्मिन्सर्वजगदाधारभूता आप इत्येवंरूपेऽर्थे
काचिदृगभ्यनूक्ता शाखान्तरे समाम्नाता ।
तामेतामृचं दर्शयति —
अ॒पाꣳ रस॒मुद्य॑ꣳसन् । सूर्ये॑ शु॒क्रꣳ स॒माभृ॑तम् ।
अ॒पाꣳ रस॑स्य॒ यो रस॑ः। तं वो॑ गृह्णाम्युत्त॒ममि॑ति, इति ।
१ ख. °ति । प° । २ ख. ग. °तिष्ठतांप्रा° । ३ ख. ग. सर्वांलो । ४ ख. ग. °म्नाता, ता° ।
११