तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

७६ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा० १ अनु० २०]
अथ द्वितीयमाह--
दक्षि॑णापरस्यां दिश्य॑विस॒र्पी नर॑कः । तस्मान्नः॑ परि॑पाहि, इति ।
नैर्ऋती दक्षिणापरा तस्यामविसर्पी नाम नरकः । पूर्वत्र वेदनातिशयाद्विवि-
धमितस्ततः सर्पन्ति जन्तवो यत्रेति व्युत्पत्त्या विसर्पी, इह तु दुःखस्यात्यन्तमाधिक्या-
द्विसर्पितुमपि न क्षमन्ते तस्मादविसर्पी । शेषं पूर्ववत् ।
अथ तृतीयमाह--
उत्तर॑पूर्वस्यां दिशि॑ विषा॒दी नर॑कः । तस्मान्नः॑ परि॑पाहि, इति ।
ऐशानी दिगुत्तरपूर्वा, तत्र हि विषादिसंज्ञको नरकः किमर्थमस्माभिः पापं
कृतमिति जन्तवो विषादं कुर्वन्ति तस्मादयं विषादी । अन्यत्पूर्ववत् ।
अथ चतुर्थमाह--
उत्तरा॑परस्यां दिश्य॑विषा॒दी नर॑कः । तस्मान्नः॑ परि॑पाहि, इति ।
वायवी दिगुत्तरापरा तत्राविषादी नरकः, दुःखातिशायाज्जन्तवो विषादमपि
कर्तुं न क्षमन्ते तस्मादविषादी । शेषं पूर्ववत् ।
कल्पः- "आ यस्मिन्निन्द्रियाणि शतक्रतविति द्वे" इति । तयोर्मन्त्रयोः प्रतीके
दर्शयति--
आ य॒स्मिन्सप्त॑ वास॒वा इन्द्रि॑याणि श॒तक्र॑तवित्येते ( १ ), इति ।
दक्षिणपूर्वस्यां नवं ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके प्रथमप्रपाठक
एकोनविंशोऽनुवाकः ॥ १९ ॥
इत्येते ये ऋचौ ताभ्यामिष्टके उपदध्यादित्यर्थः । एतच्चोभयमिन्द्रं वो विश्वतस्परी-
त्यनुवाके व्याख्यातम् ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीय-
तैत्तिरीयारण्यकभाष्ये प्रथमप्रपाठक एकोनविंशोऽनुवाकः ॥ १९ ॥
अथ प्रथमे विंशोऽनुवाकः ।
कल्पः--"इन्द्रघोषा वः संज्ञानमिति षड्दिश्याः " इति । पाठस्तु--
इन्द्र॑घोषा वो॒ वसु॑भिः पु॒रस्ता॒दुप॑दधताम् । मनो॑जवसो वः पि॒तृ-
१ क. ख. ॰तीयामा॑ । २ ग. क्षमंते । ३ क. ॰तीयामा॑ । ४ ख. ॰तुर्थीमा॑ ।