तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

प्रपा० १।अनु० १५] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ७१
सन्तः सत्पुरुषा निजावतारेण सर्वलोकसंप्रतिपन्ना महर्षयः, ते च सत्याः सर्वदा
सत्यवादिनः, तादृशाः केचिदादित्यावतारविशेषाः ।
अथ पञ्चममाह—
अभिधू॒न्वता॑म॒भिघ्न॒ताम् । वातव॑तां म॒रुता॑म् ।
आदित्यानाꣳ स्थाने स्वतेज॑सा भानि॒², इति ।
ऋतुप्रकरणे--‘ अभिधून्वन्तोऽभिघ्नन्तः ’ इत्यादिना मरुद्गणा उक्तास्ते चाभितो
धून्वन्ति वृष्टिजलं चालयन्ति, इतस्ततः कम्पयन्ति । मार्गे गच्छतः पुरुषानभिघ्नन्ति,
आभिमुख्येन ताडयन्ति । ते च वातवन्तस्तीव्रवायुयुक्ता भवन्ति, ते च मरुद्गणा आदि-
त्यावतारविशेषाः ।
अथै षष्ठमाह—
ऋभूणामादित्यानाꣳ स्थाने स्वतेज॑सा भानि॒, इति ।
“ ऋभूणां तन्निबोधत ” इत्यत्र य ऋभवो देवविशेषा उक्तास्तेऽप्यादित्यावतार-
विशेषाः ।
अथ सप्तममाह—
विश्वे॑षां दे॒वानाम् । आ॒दित्यानाꣳ स्थाने स्वतेज॑सा भानि॒, इति ।
ये प्रसिद्धाँ विश्वे देवास्तेऽप्यादित्यावतारविशेषाः ।
अथाष्टममाह--
संव॑त्स॒रस्य॑ सवि॒तुः । आदित्यस्य॑ स्थाने स्वतेज॑सा भानि॒, इति ।
ऋतुप्रकरणे--“ स खलु संवत्सर एतैः ” इति संवत्सरोऽभिहितः स चाऽऽदि-
त्यावतारविशेषः ।
अथ सर्वमन्त्रेष्वनुषञ्जनियं वाक्यद्वयमाह- -
ओं भूर्भुव॒: स्व॑: । रश्मयो वो मिथुनं
मा नो॑ मिथू॒नꣳ री॑ढ्वम् ( १ ), इति ।
ऋभूणामादित्यानाꣳ स्थाने स्वतेज॑सा भानि॒ षट् च॑ ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके प्रथमप्रपाठके
पञ्चदशोऽनुवाकः ॥ १५ ॥

---

१ ग. ॰मषष्ठावाह । २ ग. ॰नि । ऋभूणामादित्यानाꣳ स्थाने स्वतेजसा भानि, इति ।
३ ग. ॰थ सप्तममा॑ । ४ ख. ग ॰द्वास्ते वि॑ ।