[प्रपा० १० अनु० १३] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ७२३
मं॒ण्डलं॑५ स ऋ॒चां लो॒कोऽथ॑ य ए॒ष ए॒तस्मि॑न्मण्ड॒लेऽर्चिर्दी-
प्यते॒ तानि॒ सामा॑नि॒ स साम्नां॑ लो॒कोऽथ॑ य ए॒ष ए॒त-
स्मिन्मण्डलेऽर्चिषि॒ पुरु॑षस्तानि॒ यजूं॑षि॒ स यजु॑षा
मण्डल५ स यजु॑षां लो॒कः सैषा त्रय्येव॑ वि॒द्या तप॑ति॒
य ए॒षोऽन्त॑रादि॒त्ये हिर॑ण्मयः॒ पुरु॑षः, इति ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके दशमप्रपाठके नारायणोपनिषदि
त्रयोदशोऽनुवाकः ॥ १३ ॥
नारायणशब्दवाच्यो यः परमेश्वरः पूर्वानुवाकेऽभिहितः स एष आदित्यो वै
सोपाधिकः सन्नादित्यरूपेणैव वर्तते । तस्य चाऽऽदित्यस्यैतदस्माभिर्दृश्यमानं मण्डलं
वर्तुलाकारमुष्णं तेजस्तपति संतापं करोति । तत्र तस्मिन्मण्डले ता अध्यापकप्रसिद्धा
“अग्निमीळे” इत्यादिका ऋचो वर्तन्ते । तत्तस्मात्कारणान्मण्डलमृचा निष्पादितमिति
शेषः२ । स मण्डलभाग ऋग्भिर्निष्पादित ऋचामृगभिमानिदेवतानां लोको निवास-
स्थानम् । एवमृगात्मकत्वं मण्डलस्य ध्यात्वाऽथानन्तरं सामात्मकत्वं तत्र ध्यातव्यम् ।
कथमिति तदुच्यते—एतस्मिन्मण्डले य एष यदेतदर्चिर्दीप्यते भास्वरं तेजः प्रका-
शते तान्यर्चिःस्वरूपाणि बृहद्रथंतरादिसामानीति ध्यायेत् । सोऽर्चिर्भागः साम्नां
सामाभिमानिदेवतानां लोको निवासस्थानम् । अथ सामध्यानानन्तरं यजुरात्मकं
ध्यातव्यम् । कथमिति तदुच्यते—य एष शास्त्रप्रसिद्ध एतस्मिन्दृश्यमाने मण्डले
तदीयेऽर्चिषि३ च पुरुषो देवतात्मा वर्तते । तानि देवतास्वरूपाणि यजूंषि “इषे त्वोर्जे
त्वा” इत्यादीनि ध्यायेत् । स यजुरात्मकः पुरुषो यजुषा निष्पादितं मण्डलमिति
ध्यायेत् । स यजुर्भागो यजुषां यजुरभिमानिदेवतानां लोको निवासस्थानम् । सैषा
मण्डलतदर्चिस्तद्गत्यपुरुषरूपा ऋय्येवर्ऋग्यजुःसामात्मिकैव विद्या तपति प्रकाशते ।
यः पुरुषोऽत्राभिहित एषोऽन्तरादित्य आदित्यमण्डलमध्ये हिरण्मयो वर्तते । हिर-
ण्मयत्वं चं शाखान्तरे प्रपञ्चितम्—४“अथ य एषोऽन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषो दृश्यते
हिरण्यश्मश्रुर्हिरण्यकेश आप्रणखात्सर्व एव सुवर्णः” ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरी-
यारण्यकभाष्ये दशमप्रपाठके नारायणीयापरनामधेययुक्तायां याज्ञिक्यामुप-
निषदि त्रयोदशोऽनुवाकः ॥ १३ ॥

१ झ. ॰रमूतं ते° । २ ग. म. ॰षः । म । ३ ग. ॰वि पुं । ४ ग. झ. घ श्रुत्यन्त° ।
५ ख. घ ॰ण्डलम्ना° ।