तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

७०२ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्—[प्रपा० १० अनु० १]
पादद्वयात्मकं चतुर्थं मन्त्रमाह—
मृत्ति॑के दे॒हि॑ मे पु॒ष्टिं त्वयि॒ सर्वं॒ प्रति॑ष्ठितम्, इति ।
यद्यत्पुष्टिसाधनं यवगोधूमादिद्रव्यं तत्सर्वं हे मृत्तिके त्वयि प्रतिष्ठितम् । तस्मा-
न्मह्यं पुष्टिं देहि ।
पञ्चममन्त्रमाह—
ग॒न्ध॒द्वारां दु॑राध॒र्षां नि॒त्यपु॑ष्टां करी॒षिणी॑म् ।
ईश्वरी॑ग्ँसर्व॑भूतानां॒ तामि॒होप॑ह्वये॒ श्रियम्, इति ।
तां मृत्तिकाभिमानिनीं देवतामिहास्मिन्स्नानकर्मण्युपह्वये सामीप्येनाऽऽह्वयामि ।
कीदृशीम् । गन्धद्वारां घ्राणग्राह्यो गन्ध उपलब्धिव्दारं यस्याः सा गन्धद्वारा । अत
एव गन्धवती पृथिवीति तार्किका लक्षणमाहुः । दुराधर्षां प्रतिकूलैः पुरुषैरसुरादिभि-
राधर्षितुं तिरस्कर्तुमशक्याम् । नित्यपुष्टां सर्वदा व्रीह्यादिधान्यैः परिपूर्णाम् । करी-
षिणीं बहुलेन गोमयेन युक्तां गोमहिष्यादिपशुयुक्तामित्यर्थः । सर्वभूतानां देवतिर्य-
ङ्मनुष्यरूपाणां प्राणिदेहानामीश्वरीमुत्पादकत्वेन नियन्त्रीम् । श्रियं सर्वैः सेव्याम् ।
नाभिदघ्ने जले प्रविश्य जलाभिमन्त्रणमन्त्रमाह—
सु॒मित्रा न॒ आप॒ ओष॑धयः सन्तु दुर्मि॒त्रास्तस्मै॑
भूयासुर्यो॑ऽस्मान्द्वेष्टि॒ यं च॑ व॒यं द्वि॒ष्मः, इति ।
या एता आपस्ता एतास्तज्जन्या व्रीहियवाद्योषधयश्च नोऽस्मान्प्रति सुमित्राः स्नान-
पानभोजनादावनुकूलाः सन्तु । यः शत्रुरस्मासु द्वेषं करोति यस्मिंश्च वयं द्वेषं कुर्म
उभयविधाय तस्मै शत्रवे दुर्मित्राः प्रतिकूला भूयासुः स्नानपानभोजनादौ ज्वराजीर्णा-
दिकमुत्पादयन्तु ।
एतैर्मन्त्रैरभिमन्त्रितां मृत्तिकामनुलिप्य नद्यादिजलप्रदेशे जलाधिपतिप्रार्थनार्थं मन्त्र-
द्वयमाह—
हिर॑ण्यशृङ्गं॒ वरु॑णं॒ प्रप॑द्ये ती॒र्थं मे॑ दे॒हि याचि॑तः ।
यन्मया॑ भु॒क्तम॑सा॒धूनां॑ पा॒पेभ्य॑श्च प्र॒तिग्र॑हः ॥
यन्मे॒ मन॑सा वा॒चा कर्म॑णा वा दु॑ष्कृतं॒ कृतम् ।
तन्न॒ इन्द्रो॒ वरु॑णो॒ बृह॒स्पतिः॑ सवि॒ता च॑ पुनन्तु॒ पुनः॑ पुन:, इति ।
१ ख. °श्मं म° । २ झ. देवीभि° । ३ ग. व्रीहिधा° । झ. व्रीहियवादि° । ४ ग.
'हिषादि' । ५ झ. °नादिष्वनु° । ६ ख. ग. °नभो' ।