तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्रपा०९अनु०१] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ६८७
इत्यादिना कार्यपरम्परामन्नजन्यामाम्नाय— “तस्मादन्नं ददन्सर्वाण्येतानि ददाति ”तीष्ट-
याज्ञिक्यामुपनिषदि वक्ष्यते । बोधायितव्यः परमात्मरूपो दातव्यान्नरूपश्चाहमेवा-
स्मीत्यर्थः । अहमन्नदेवतारूपः सन्दानमन्तरेण स्वयमेवान्नं भक्षयन्तं लोभयुक्तमतिकृ-
पणं पुरुषमद्मि भक्षयामि । महारौरवादिनरकपातेन विनाशयामीत्यर्थः । “ केवलाघो
भवति केवलादी ” इति श्रुतेः । “ भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ”
इतिस्मृतेश्च । अहं विश्वं सर्वं भुवनं लोकजातमभ्यभवमभिभूतवान् । अहमेवेश्वर-
रूपः सन्प्रलयकाले संहृतवानस्मि । सुवःशब्दः स्वर्गस्थमादित्यमुपलक्षयति । नशब्द
उपमानार्थः । आदित्यो यथा प्रकाशान्तरनैरपेक्ष्येण स्वयमेव स्वप्रकाशरूपस्तथैवाहं
चक्षुरादिनिरपेक्षः सन्नेव चैतन्यज्योतिरास्मि ।
अनेन साम्ना प्रतिपादितः सर्वात्मत्वानुभवः कस्य फलमित्याशङ्क्याऽऽह—
य एवं॒ वेद॑ , इति ।
ब्रह्म पुच्छमितिवाक्येनोक्तमखण्डैकरसमानन्दात्मानं१ यः पुमानन्नमयादिद्वारेण
साक्षात्करोति तस्यैतत्फलम् । यद्यपि स य एवंविदिति फलभाग्विद्वान्पूर्वमेव निर्दिष्टस्त-
थाऽपि विदुष एव फलं नेतरस्याविदुषः । विदुषस्त्ववश्यं फलं भवत्येवेति द्विविधनिय-
मार्थं य एवं वेदेति पुनराम्नातम् ।
अनुवाकार्थमुपसंहरति—
इ॒त्युप॑निषत् ( ६ ) , इति ।
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके नवमप्रपाठके
दशमोऽनुवाकः ॥ १० ॥ *
भृगुर्वे वारुणिरित्यारभ्य य एवं वेदेत्यन्तेन ग्रन्थेन प्रतिपादिता येयं विद्या
सेयमितिशब्देन परामृश्यते । सा चोपनिषच्छब्दवाच्या । तच्छब्दनिर्वचनं तु पूर्वमेव
प्रपञ्चितम् । एषोपनिषत्समाप्तेति वाक्यशेषः ॥

• इति नवमप्रपाठके प्रथमोऽनुवाकः ॥ १ ॥

• एतदग्रे ग. पुस्तके—“ राध्यते विश्रुति मानवान्भवत्येको हा३वु य एवं वेदैकं च ”
  इत्याधिकम् । + एतत्प्रपाठकस्याऽऽदौ—प्रपाठकानुवाकयोर्वैपरीत्यकारणस्योल्लेखष्टिप्पण्यां कृतोऽस्ति
  स तत्रावलोकनीयः ।
  १ ध. ‘नन्दमात्मा’ ।