तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

४६ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा०१अनु०१०]
चरथ॑ः स॒ꣲसखा॑यौ । ताव॒श्विना॑ रास॒भा॑श्वा
हवं॑ मे । शु॒भ॒स्पती॒ आगत॒ꣲ सूर्य॑या स॒ह, इति ।
अहोरात्ररूपेण स्तुतयोः पुनः सखिद्वयरूपेण स्तुतिः क्रियते—हे द्यावाभूमी
द्यावापृथिव्यौ युवां सखायौ सखिद्वयमिव संचरथः संभूय वर्तेथे । कीदृशौ सखायौ,
वासात्याँ वसतिमर्हतः, देवानां मनुष्याणां च निवासं प्रयच्छथ इत्यर्थः । चित्रौ
विलक्षणभोगप्रदत्वेन नानाविधौ, जगतो निधानौ सर्वस्यापि प्राणिजातस्य निधान-
स्थानीयौ, रासभाश्वा रासभौ गर्दभावेवाश्वस्थानीयौ ययोरश्विनोर्देवयोस्तौ रासभा-
श्वाख्यौ, तथाविधावश्विनावश्विसदृशौ तौ देवौ युवां शुभस्पती शोभनस्य कर्मणः
पालकौ सन्तौ सूर्योपमां³ सह ( + द्यावापृथिव्या सह ) हवं मदीयं यज्ञं प्रत्या(आ)-
गतमागच्छतम् ।
अथ पञ्चमीमाह—
त्युग्रो॑ ह भु॒ज्युम॑श्विनोदमे॒घे । र॒यिं न कश्चि॑-
न्ममृ॒र्वाँ ३ अवा॑हाः । तमू॒हथु॒र्नौभि॑रात्म॒न्व-
तीभि॑ः । अ॒न्तरि॑क्षप्रुड्भि॑रपोद॒काभि॑ः (२), इति ।
हेऽश्विनावुदमेघ उदकसहितमेघेऽवस्थितं भुज्युं पालकं तमुदकसंप्लवमूहथुर्वहथः
संपादयथः । कीदृशमुदकप्लवम्, नौभिः, तरणीयमिति शेषः । कीदृशीभिर्नौभिः,
आत्मन्वतीभिर्दृढस्वरूपयुक्ताभिः । अन्तरिक्षप्रुड्भिर्भूमिस्पर्शमन्तरेण जलस्योपर्यन्त-
रिक्षे प्लवनशीलाभिः । अपोदकाभिरुदकप्रवेशरहिताभिः, निश्छिद्रभिरित्यर्थः । अश्वि-
नोरुदकस्य वहने दृष्टान्तः--त्युग्रोऽप्युग्रो मूर्खः कश्चित्पुमान्ममृत्वान्मरणं प्राप्यमा-
णोऽपि रयिं धनं न प्रयच्छति किंत्वाहा आहत्येव । यद्वा स्वयमेवावहरति(हति) ।
यथा स लुब्धोऽत्यादरेण धनं संपादयत्येवमश्विनावप्यादरेण वृष्टिं संपादयत इत्यर्थः ।
अथ षष्ठीमाह--
ति॒स्रः क्ष॑पस्त्रिरहा॑ऽतिव्रज॑द्भिः । नास॑त्या
भु॒ज्युमूहथुः पत॒ङ्गैः । स॒मु॒द्रस्य॒ धन्व॑न्ना॒र्द्रस्य॑
पा॒रे । त्रि॒भी रथै॑ः श॒तप॑द्भिः षडश्वै॑ः, इति ।

• एतच्चिह्नान्तर्गतमधिकमिव भाति ।
  १ क. प्रयच्छत । २ क. ख. 'सा या' । ३ क. °थिव्यौ स° । ४ ग. °वां अ° । १ ख.
  °रूपखि° ।