तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

४४० श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा०६ अनु०१]
त्वा म॒ध्यादाद॑दे च॒रुभ्यो॒ अपि॑धातवे, इति ।
तेषु मन्त्रेष्वर्जुनदूर्वाकाशदर्भशब्दास्तृणविशेषवाचिनः प्रसिद्धाः । हेऽर्जुनाख्यतृण
त्वां ब्रह्माणोऽभिज्ञा विप्रा ओषधीनां पय इत्सर्वासामोषधीनां सारमेव विदुर्जानन्ति।
तासामोषधीनां मध्यात्सकाशात्त्वामाददे आनीय स्थापयामि । किमर्थम्, चरुभ्योऽपि-
धातवे चरूणामपिधानार्थम् ।
अथ द्वितीयामाह—
दूर्वा॑णां स्त॒म्बमाह॑रैतां प्रि॒यत॑मां मम॑ । इ॒मां
दिशं॑ मनु॒ष्या॑णां॒ भूयि॑ष्ठा॒ऽनु वि॒रोह॑तु, इति ।
हे प्रेत दूर्वाणां संबन्धिनं स्तम्बमाहर स्वी कुरु । एतां दूर्वां मम स्वस्य प्रियतमां
विद्धीति शेषः । मनुष्याणां संबन्धिनीमिमां दक्षिणां दिशमनु सा दूर्वा भूयिष्ठा प्रभूता
विरोहतु विविधमङ्कुरमुत्पादयतु ।
अथ तृतीयामाह—
काशा॑नाꣳ स्त॒म्बमाह॑र॒ रक्ष॑सामप॑ह॒त्यै । य ए॒तस्यै॑
दि॒शः परा॒भव॑न्न॒घाय॒वो यथा॒ ते नाऽभै॑वान्पुन॑ः, इति ।
हे प्रेत काशाख्यानां तृणानां स्तम्बमाहर स्वी कुरु । किमर्थम्—रक्षसामपहत्यै।
एतस्यै पश्चिमाया दिशोऽघायवोऽघं पापमुपद्रवमिच्छन्तो ये वैरिणः पराभवन्पराभव-
कर्तार आसन् । ते वैरिणो यथा पुनर्नाभवन् भविष्यन्ति तथा काशस्तम्बं स्वी कुरु।
अथ चतुर्थीमाह—
द॒र्भाणा॑ꣳ स्त॒म्बमाह॑र पि॒तृणा॒मोष॑धीं प्रि॒याम् ।
अन्व॑स्यै मू॒लं जी॑वाद॒नु काण्ड॒मथो॒ फल॑म्, इति ।
हे प्रेत दर्भसम्बन्धिनं स्तम्बं स्वी कुरु । इमामोषधीं पितॄणां प्रियां
विद्धीति शेषः । अस्यै दर्भरूपाया ओषध्या मूलमनुजीवादतिक्रमेण जीवतु । तथा
काण्डं फलं चानुक्रमेण जीवतु वर्धतामित्यर्थः ।
कल्पः—“लोकं पृणेति लोकंपृणा उपदधाति, उत्तरया पुरीषेणानुविकिरति” इति
तयोर्मन्त्रयोः प्रतीके दर्शयति—
लो॒कं पृ॑ण॒ ता अ॑स्य॒ सूद॑दोहसः, इति ।
१ ग. ॰धुषे च० । २ ख. ग. ॰दृध आ० । ३ ग. ॰भवन्पु० । ४ ख. ग. ॰राक्तं ।