तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

४३६ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा०६अनु०७]
स॒वितै॒तानि॑ शरी॑राणि पृथि॒व्यै मा॒तुरुप॑स्थ॒
आद॑धे । तेभ्य॑ः पृथिवि॒ शं भ॑व, इति ।
एतानि शरीराणि शरीरावयवरूपाण्यस्थीनि मातृस्थानीयायाः पृथिव्या उपस्थ
उत्सङ्गे सविता प्रेरको देव आदधे सर्वतः स्थापयति । हे पृथिवि तेभ्योऽस्थिभ्यः
शं सुखहेतुर्भव ।
षड्ढोता॒ सूर्यं॑ ते॒ चक्षु॑र्गच्छतु॒ वात॑मा॒त्मा द्यां च॑
गच्छ पृथि॒वीं च॒ धर्म॑णा । अ॒पो वा॑ गच्छ॒ यदि॒ तत्र॑
ते हि॒तमोष॑धीषु प्रति॑तिष्ठा॒ शरी॑रैः, इति ।
कल्पः—‘‘अथैनमुपतिष्ठते—षड्ढोता सूर्यं ते चक्षुर्गच्छतु वातमात्मा द्यां च गच्छ
पृथिवीं च धर्मणा । अपो वा गच्छ यदि तत्र ते हितमोषधीषु प्रतितिष्ठा शरीरैः’’ इति।
षड्ढोतृसंज्ञको मन्त्राभिमानी देवोऽस्ति तदनुग्रहेण हे प्रेत त्वदीयं चक्षुः सूर्यं गच्छ-
त्विति योजनीयम् । अयं च मन्त्रः प्रथमानुवाके व्याख्यातः ।
कल्पः--‘‘भुक्तभोगेन वाससाऽस्थिकुम्भं निमृज्योपर्युपरि शिरो दक्षिणा व्युद-
स्यति--परं मृत्यो अनुपरेहि पन्थामिति, अथास्य कपालानि सुसंभिन्नानि संभिनत्ति
यथैषूदकं न तिष्ठेत् ’’ इति । पाठस्तु--
परं॑ मृत्यो॒ अनु॒परे॑हि॒ पन्थां॒ यस्ते॒ स्व इत॑रो
दे॒व॒याना॑त् । चक्षु॑ष्मते शृण्व॒ते ते॑ ब्रवीमि॒ मा न॑ः
प्र॒जाꣳ री॑रिषो॒ मोत वी॒रान्, इति ।
हे मृत्यो देवयानादितरो यः पन्थास्ते स्वस्तव स्वभूतः, तं परं पन्थां देवया-
नादितरं तं मार्गमनुपरेहि अनुक्रमेण प्राप्नुहि । चक्षुष्मते साधुदर्शने शृण्वतेऽस्मद्वि-
ज्ञप्तीनां श्रोत्रे ते तुभ्यमेकं वचनं ब्रवीमि । नोऽस्मदीयां प्रजां पुत्रादिरूपां मा रीरिषो
मा विनाशय । उतापि च वीराञ्छूरान्मृत्यानपि मा रीरिषः ।
कल्पः--‘‘भुक्तभोगेन वाससा शरीराणि प्रच्छाद्योदपात्रेणोदुम्बरशाखया वोक्षति-
शं वातः ’’ इति । पाठस्तु--
शं वातः॑ शꣳ हि ते॑ घृ॒णिः शंसु॑ ते सन्त्वो-
ष॑धीः । कल्प॑न्तां मे॒ दिश॑ः श॒ग्माः, इति ।
१ ग. ˚ष्ठन्ते ष° । २ ग. ˚ति । यः ष° ।