तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्र० ४ अनु० १०] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । २९५
परिधीनामन्तरेव यथा पतति तथाऽभिवर्धयेत् । तथा सत्यविनाशितं तेजो भवति ।
[ते]षु चतुर्थिविभक्तेस्तात्पर्यं दर्शयति--
इ॒षे पी॑पि॒ह्यू¹र्जे पी॑पिहीत्याह । इषमेवोर्जं॒ यज॑माने दधाति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ८ । विभा० २० )
उत्तरमन्त्रेष्वप्येतदनुसंधेयम् ।
सर्वेषां यजमानार्थत्वे समाने सति पुनर्यजमानायेत्युक्तेस्तात्पर्यमाह--
यज॑मानाय पीपिहीत्याह । यज॑मानायै॒वैतामाशिष॒माशा॑स्ते, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ८ । विभा० २१ )
यजमानस्य फलान्तरानुशासनायेयमुक्तिरित्यर्थः ।
अध्वर्योः स्वार्थे मह्यमित्युक्तिरिति दर्शयति--
मह्यं॑ ज्यैष्ठ्याय पीपिहीत्याह । आत्मन ए॒वैतामाशिषमाशा॑स्ते, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ८ । विभा० २२ )
त्विष्यै॑ त्वा । द्यु॒म्नाय॑ त्वा । इ॒न्द्रि॒याय॑ त्वा॒ भूत्यै॑ त्वा ।
कल्पः--‘‘अथैनं दिशोऽनुप्र³हावयति त्विष्यै त्वा द्युम्नाय त्वेन्द्रियाय त्वा
[भू]त्या’’ इति । हे प्रवर्ग्य त्विष्यै दीप्तिसिद्धये त्वां प्राच्यां दिशि हुतं करोमि ।
[द्युम्ना]य धै⁴र्यासिद्धये त्वां दक्षिणस्यां दिशि हुतं करोमि । इन्द्रिया⁵याभिवृद्धये त्वां
[प्रती]च्यां दिशि हुतं करोमि । भूत्या ऐश्वर्यसिद्धयर्थमुदीच्यां दिशि हुतं करोमि ।
मन्त्रस्य स्पष्टार्थतां दर्शयति--
त्विष्यै॑ त्वा द्यु॒म्नाय॑ त्वेन्द्रियाय त्वा
भू॒त्यै त्वेत्या॑ह । यथाय॒जुरे॒वैतत्, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ८ । विभा० २३ )
घ॒र्माँऽसि॑ सु॒धर्मा॒ मे न्य॑स्मे । ब्रह्मा॑णि धारय । क्ष॒त्राणि॑
धारय । विशं॑ धारय । नेत्त्वा॒ वातः॑ स्क॒न्दया॑त् ( २ ) ।
कल्पः--‘‘प्रत्याक्रम्योपयमने शेषमानीयन्तर्वेद्युपयमनं नि⁶धाय पूर्वस्मिन्खरे रजतं
निधाय तस्मिन्महावीरं प्रतिष्ठापयति धर्माऽसि सुधर्मा मे न्यस्मे ब्रह्माणि धारयेति
[ब्रा]ह्मणस्य? ] क्षत्राणि धारयेति राजन्यस्य विशं धारयेति वैश्यस्य’’ इति⁷ । नेत्त्वा वातः
१ ग. 'पिह्यूर्जे । २ घ. ०मानमेवै० । ३ ग. ०प्रजाव० । ४ ख. ग. धनासिं० । ५ ग.
। वीर्यवृ० । ६ क. ख. विधाय । ७ क. °नि । हे ।