तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्र० ४। अनु० ९] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । २८९
समुद्रादिभ्यो यमान्तेभ्यस्त्रयोदशमन्त्रोक्ताभ्यो देवताभ्यो होमः कृतो भवति ।
अनुष्ठेयमन्त्रसंख्यां प्रशंसति—
दश संपद्यन्ते । दशाक्षरा विरा॑ट् । अन्नं॒ विरा॑ट् । वि॒राजे॒वान्नाद्य॒मव॑रुन्धे, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ७ । विभा० ४० )
*त्रयोदशसु त्रयाणां विकल्पार्थत्वेन पूर्वपञ्चकमुत्तरपञ्चकं चेत्येवमनुष्ठेयमन्त्राणां
१दशत्वसंपत्तिः, अतो विरा²जाऽन्नप्राप्तिः ।
अथ रौहिणपुरोडाशौ विधत्ते—
रौ॒हि॒णाभ्यां॒ वै दे॒वाः सु॑व॒र्गं लो॒कम॑यन् । तद्रौ॑हिणयो रौहिण॒त्वम् । यद्रौ-
हि॒णौ भवत॑तः । रौ॒हि॒णाभ्या॑मे॒व तद्यज॑मानः सुव॒र्गं लो॒कमे॑ति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ७ । विभा० ४१ )
स्वर्गं(र्गे) रोहे³त्याभ्यां पुरोडाशाभ्यामिति रौहिणौ ताभ्यां स्वर्गप्राप्तिः ।
रौहिणपुरोडाशय्योर्दक्षिणोत्तरयोरपि होममन्त्रावुत्तरानुवाक आम्नास्यमानावपि पुरो-
डाशविधिप्रसङ्गादिहैवोपहृत्य ४व्याख्यास्ये(ये)ते —
अह॒र्ज्योतिः॑ के॒तुना॑ जुष॒ताꣳ सु॒ज्योति॒र्ज्योति॑षा॒ स्वाहा॒ रात्रि॒-
र्ज्योतिः॑ के॒तुना॑ जुषताꣳ सु॒ज्योति॒र्ज्योति॑षा॒ स्वाहेत्या॑ह । आ॒दि॒-
त्यमे॒व तद॒मुष्मिं॑ल्लो॒केऽह्ना॑ पुर॒स्ताद्दा॑धार । रात्र्या॑ अ॒वस्ता॑त् ।
तस्मा॑दसावादि॒त्योऽमुष्मिँ॑ल्लो॒केऽहो॑रा॒त्राभ्यां॒ धृतः (१२), इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ७ । विभा० ४२ )
मनुष्यनामानि पशवः सीदत्वित्याहेन्द्रायेत्याहार्धयति घ्नन्ति गृह्णात्याहिꣳसावै
पद्माऽऽहऽऽदित्यवते स्वाहेत्याह पितृमानेति चत्वारि च ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके पञ्चमप्रपाठके सप्तमोऽनुवाकः ॥ ७ ॥
अहर्देवता केतुनाऽध्यक्षरूपेणाऽऽदित्यमण्डलेन सह ज्योतिर्जुषतां प्रकाशं सेव-
तां । ज्योतिषां मध्ये सुज्योतिः शोभनज्योतीरूपमहरुद्दिश्य स्वाहुतमिदमस्तु ।
रात्रिदेवतामन्त्रोऽपि व्याख्येयः । तत्तेन मन्त्रद्वयेन स्वर्गलोकात्परस्तादुपरिभागेऽ-
ह्ना सहितमादित्यं धारयति । अवस्तादधोभागे रात्रिदेवतया सहितमादित्यं
यति । यस्मादेवं तस्मात्स्वर्गेऽसावादित्यो देवताद्वयेन धृतो वर्तते ।
वि॒श्वा आशा॒ दक्षि॑णसत् ।
कल्पः—‘‘अपरेणाऽऽहवनीयं दक्षिणा