तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

अथ वसन्तर्तुरूपेण स्तावकं मन्त्रमाह—
अत्र॑ प्रा॒वीः । मधु॑म॒ध्वीभ्यां॒ मधु॑माधूची॑-
भ्याम् । अनु॑ वां दे॒ववी॑तये, इति ।
हे महावीरात्राऽस्मिन्कर्मणि मधुमाध्वीभ्यां सहितस्त्वं प्रावीरस्मान्प्रकर्षेण रक्षित-
वानासि । मधुशब्दो वसन्तावयवचैत्रमासाभिमानिदेवमाचष्टे, माध्वीशब्दस्तत्पत्नीम्।
तथा द्वितीयो मधुशब्दो वसन्तावयववैशाखमासाभिमानिदेव॑माचष्टे, माधूचीशब्द-
स्तत्पत्नीम् । ताभ्यां सहितस्त्वं प्रावीरित्यन्वयः । वां बसन्तदेवौ युवामनुसृत्य देववी-
तये देवप्राप्त्यर्थम्, महावीरमवेक्ष³ इति शेषः ।
मन्त्रस्य वसन्तर्तुपरतां दर्शयति--
अत्र प्रावीर्मधुमाध्वीभ्यां मधुमाधूचीभ्यामित्याह ।
वासन्तिकावेवास्मा ऋतू कल्पयति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ६ । विभा० १६ )
अस्मै यजमानार्थं वसन्तसंबन्धिनावृत्ववयवौ चैत्रवैशाखमासौ स्वोचितभोगप्रदान-
समर्थौ करोति ।
अथ ग्रीष्मर्तुरूपेण स्तावकं मन्त्रमाह--
सम॒ग्निर॒ग्निना॑ गत । सं दे॒वेन॑ सवि॒त्रा ।
सꣳ सूर्ये॑ण रोचते ( १ ), इति ।
अग्निशब्दाभ्यामत्युष्णौ ग्रीष्मावयवौ ज्येष्ठाषाढमासौ विवक्षितौ । तत्रैकोऽग्निज्ये-
ष्ठमासरूपो द्वितीयेनाग्निनाऽऽषाढमासरूपेण संगतोऽभूत् । तदुभयमासवर्तिनावादित्यं
सवितृसूर्यशब्दाभ्यां विवक्ष्येते । अयं महावीराख्यो देवो ज्येष्ठमासे सवित्रा संगतः
आषाढमासे सूर्येण संगत्य रोचते ।
अस्य मन्त्रस्य ग्रीष्मर्तुपरतां दर्शयति--
समग्निरग्निना गतेत्याह ( ५ ) । ग्रैष्मावेवास्मा ऋतू कल्पयति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ६ । विभा० १७ )
वसन्तवाक्यवद्व्याख्येयम् ।
त॑स्यैव मन्त्रस्यार्थान्तरं दर्शयति--
समग्निरग्निना गतेत्याह । अग्निह्यैवैषोऽग्निना संगच्छते, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ६ । विभा० १८ )
१ क. ख. ॰यवार्धवै॑ । २ क. ख. ॰वतामा॑ । ३ क. 'म्, अवे॑। ४ ग. ॰क्षत।॑
५ ग. गतः । ६ क. ॰मासरूपेण वि॑। ७ ख. तत्रैव । ८ ख. ॰स्यार्थं द॑।