तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

२५६ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा०४अनु०
एतन्मन्त्रसाध्यं रुक्मस्थापनं विधत्ते—
दिवं॒ तप॑सस्त्रायस्वेत्युपरिष्टाद्धिरण्म॒यधि॑ निदधाति । अमुष्या अनति-
दाहाय । अथो आभ्यामेवैनमुभयतः परिगृह्णाति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ४ । विभा० ३१ )
उपरितनरुक्मव्यवधानेन द्युलोकस्यातिदाहो न भवति । अपि चोर्ध्वाधोगताभ्यां
रुक्माभ्यामेनं महावीरमुभयतो दृढं परिगृह्णाति ।
कल्पः—“आभिर्गीर्भिरिति तिसृभिरभिमन्त्र्य” इति । तत्र प्रथमामाह—
आ॒भिर्गी॒र्भिर्यदतो॒ न ऊ॒नम् । आप्या॑यय हरिवो
वर्ध॑मानः । य॒दा स्तो॒तृभ्यो॒ महि॑गोत्रा रु॒जासि॑ ।
भूयि॑ष्ठभाजो॒ अध॑ ते स्याम, इति ।
हे हरिवोऽश्वयुक्तेन्द्रत्वेन स्तूयमान महावीराऽऽभिर्गीर्भिरस्मदीयास्तुतिभिर्वर्धम-
नस्त्वमतोऽस्मात्कर्मण ऊनं यदङ्गं नोऽ(तन्नोऽ)स्मदर्थमाप्याययाभिवर्धय । य-
यस्मिन्काले स्तोतृभ्यः स्तोत्रनुग्रहार्थं महिगोत्रा महतो मेघान्रुजासि भङ्गान्करोषि
अध तदा वयं ते तवानुग्रहाद्भूयिष्ठभाजः स्याम प्रभूतधनानां लब्धारो भूयास्म ।
अथ द्वितीयामाह—
शुक्रं ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒तं ते॑ अ॒न्यत् ( ६ ) । विषु॑रूपे
अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि
स्वधावः । भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॑स्तु, इति ।
हे पूषन्पोषक महावीराऽऽदित्यत्वेन स्तूयमान ते तव शुक्रं शुद्धं स्वरूपम-
नेकप्रकारम् । उदयकाले रक्तवर्णं रूपमन्यत्, मध्याह्नकाले श्वेतवर्णं रूपमन्य-
दित्येवमनेकप्रकारत्वम् । तथा ते तव यजतं पूजनमप्यन्यत् । प्रातःकाले मि-
त्रश्चर्षणी धृत इत्यादिभिर्मन्त्रैः पूज्यसे, मध्याह्न आ सत्येनेत्यादिभिः । तथाविधया ि-
दिते अहनी अपि विषुरूपे नानारूपे । अहःशब्दश्छत्रिन्यायेन रात्रिमप्युपलक्षय-
अहः प्रकाशोपेतं रात्रिस्तमोयुक्तेति नानारूपत्वम् । एवं विचित्रकार्यकृदपि त्वं द्यौ-
र्वासि, आकाशं यथैकरूपं तद्वत्त्वमपि सर्वत्र पक्षपातराहित्येदेकरूपोऽसि ! (१
प्रमीयन्ते पदार्था आभिश्चिंत्ववृत्तिभिस्ताश्चित्तवृत्तयो मायाः । कव्यदानवाचिना
शब्देन कृत्स्नमप्यन्नमुपलक्ष्यते । हे स्वधावोऽन्नवन्विश्वा हि मायाः सर्वा अप्य-
यचित्तवृत्तिरवसि रक्षसि । हे पूषंस्ते तव रातिर्भद्राऽस्तु फलप्रदानं समीचीनं
१ क. °कार्ये कदाऽपि ।