तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[पा० ४ अनु० २] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । २३७
अदि॑तिस्ते बि॒लं गृ॑ह्णातु । पाङ्क्ते॑न॒ छन्द॑सा ।
कल्पः—"अदितिस्ते बिलं गृह्णात्विति वेणुपर्वणा बिलं करोति" इति । पाङ्क्तेन
छन्दसेति मन्त्रशेषः । हे महावीर पङ्क्तिच्छन्दोदेवतया सहादितिर्भूमिदेवी ते तव
[बि]लं गृह्णातु स्वी करोतु ।
तमेतं मन्त्रं विनियुङ्क्ते—
यजुषा बिलं करोति व्यावृत्यै, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ३ । विभा० १० )
लौकिकेषु मृत्पात्रेषु मन्त्रमन्तरेणैव कुम्भकारा बिलं कुर्वन्ति । अत्र तु मन्त्रेणेति
[व्या]वृत्तिः ।
महावीरस्य प्रादेशपरिमाणं हस्ताभिनयेन विधत्ते—
इयन्तं करोति । प्रजापतिना यज्ञमुखेन संमितम्, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ३ । विभा० ११ )
यज्ञपुरुषस्य शिरश्चिबुकयोर्मध्यवर्ति प्रादेशमात्रम् । प्रजापतिश्च वैश्वानरविद्यायां
[प्रा]देशमात्रत्वेनोपास्यः । यस्त्वेतद्देवं प्रादेशमात्रमिति च्छान्दोगैराम्नातत्वात् । अतः
[प्रा]देशमात्रो महावीरः प्रजापतिना यज्ञमुखेन च सदृशो भवति ।
त³देवं परिमाणमनूद्य प्रशंसति—
इयन्तं करोति । यज्ञपरुषम् । संमितम्, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ३ । विभा० १२ )
यज्ञस्य परुरङ्गमैन्द्रवायवादिग्रहपात्रं तेन सादृश्यं प्रादेशमात्रत्वे संपद्यते ।
[पुन]रप्यनूद्य प्रशंसति—
इयन्तं करोति । एतावद्वै पुरुषे वीर्यम् । वीर्यसंमितम् ( ४ ), इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ३ । विभा० १३ )
पुरुषशरीरे वीर्यं दर्शनश्रवणादिसामर्थ्यं प्रादेशपरिमिते मुखे विद्यते । अतो वीर्य-
[सा]दृश्यमेतस्य भवति ।
अथ परिमाणाभावरूपं पक्षान्तरं विधत्ते—
अपरिमितं करोति । अपरिमितस्यावरुद्ध्यै, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ३ । विभा० १४ )
परिमाणानित्यभावेनापि निमित्तेन बहुलं फलं संपद्यते ।
ख. ग. °मिर्देवी । २ ग. प्राजापत्यत्वे° । ३ ग °देवं प° । ४ ग. यतः. ५ ग. °मितस्त्वम°