तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

८२० तैत्तिरीये आरण्यके

स्तदु॒पासि॑त॒व्यं(२२) । ^{(२४)}यो वे॒दादा॑ स्व॒रः प्रो॒क्तो वे॒दान्ते॑ च॒ प्रति॑ष्ठितः । तस्य॑ प्र॒कृति॑लीन॒स्य॒ यः प॑रः॒ स म॒हे-
श्व॑रः^{(२४)} ॥ ३ ॥

---

दादिभिः सर्वैरवयवैः पूर्यत इति पुरं, तस्य मध्ये कुक्ष्युरसो-
रन्तरावलितं, 'तत्रापि' तस्मिन्नपि पुण्डरीके, 'दभ्रे' अल्पप्रदेशे,
'गगनं' आकाशवदमूर्त्तं ब्रह्मरूपं, अस्ति*, ब्रह्मणः सर्वगतत्वेऽपि
घटाकाशवत् पुण्डरीकस्थानापेक्षयाल्पत्वमुपचर्यते । तथा च
श्रुत्यन्तरं । “अथ यदिदमस्मिन् ब्रह्मपुरे दभ्रं पुण्डरीकं वेश्म
दहरोऽस्मिन्नन्तराकाशः” इति । दहराकाशस्य च ब्रह्मत्वं दह-
राधिकरणे निर्णीतं । अतएव 'विशोकं' शोकरहितं गगन-
शब्दवाच्यं ब्रह्म । एवं सति 'तस्मिन्' पुण्डरीके, 'अन्तः' मध्ये,
'यद्' ब्रह्मतत्त्वं, अस्ति, 'तत्', 'उपासितव्यं' विजातीयप्रत्यय-
रहितेन सजातीयप्रत्ययप्रवाहेण चिन्तनीयं ॥

चतुर्विंशीमृचमाह । ^{(२४)}“यो वेदादौ ॰ स महेश्वरः”^{(२४)}
इति । 'वेदानां अग्निमीले पुरोहितं, इषे त्वोर्जे त्वेत्यादीनां
आदिः, उपक्रमः, तस्मिन्नुपक्रमे 'यः' 'स्वरः' यो वर्णः, प्रणव-
रूपोऽस्ति स च स्वरः, प्रणवः, 'वेदान्ते च' उपनिषदि,

---

* 'शुद्धं', शरीरदोषैरपरामृष्टत्वात् । 'परस्यात्मनः, 'वेश्मभूतं'
गृहभूतं, सर्वदा तत्रोपलभ्यमानत्वात् । 'पुरस्य शरीरस्य, मध्ये संस्थितं,
राज्ञ इव पुरमध्ये प्रासादः । 'तत्रापि', 'दह्रं' पुण्डरीके, 'दहरं'
सूक्ष्मं, 'गगनं' आकाशवदमूर्त्तं ब्रह्मरूपं, अस्ति । इति F चिह्नितपु-
स्तकधृतपाठान्तरम् ।