तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

५५० तैत्तिरीये आरण्यके

अथ सप्तदशोऽनुवाकः ।

उद॑स्य॒ शुष्मा॑द्भा॒नुर्ना॑र्त्त विभ॑र्त्ति । भारं॑ पृथि॒वी
न* भूम॑ । प्र शु॒क्रैतु॑ दे॒वी म॑नी॒षा । अ॒स्मत् सुत॑ष्टो॒
रथो॒ न वा॒जी । अर्च॑न्त॒ एके॒ महि॒ साम॑ मन्वत† । तेन्॒

---

अथ सप्तदशोऽनुवाकः ।

कल्पः । घर्मेष्टकामुपदधात्युदस्य शुष्माद्भानुरित्यनुवाके-
नेति । एतच्च महाग्निचयने द्रष्टव्यं । तथा च तत्र सूत्रका-
रेणोक्तं । घर्मेष्टकामुपधाय कुलायिनी तयोः प्रवर्गे मन्त्रा-
विति । पाठस्तु । “उदस्य शुष्माद्भानुनार्त्त विभर्त्ति । * तया
देवतयाऽङ्गिरखद्ब्रुवा सीद” इति । ‘भानुः’ सूर्य्यः, ‘अस्य’ अग्नेः,
‘शुष्मात्’ बलात्, ‘उत्’ एति, उच्छब्देनाकाङ्क्षितत्वात् एतीत्य-
ध्याहर्त्तव्यः । स च भानुः ‘नार्त्त’ आर्त्तिं न प्राप्तः, पुनः
पुनः उदयङ्गच्छतोऽप्यग्निबलसाहाय्यादार्त्तिस्तस्य न विद्यते ।
‘पृथिवी न’ भूमिरिव, भूमिप्रयातं ‘भारं’, ‘विभर्त्ति’ । यथा
पृथिवी प्राणिनां भारं सहते तथा अयं रश्मिभारं सहते ।
तस्य अग्नेः प्रसादात् ‘शुक्रा’ निर्मला, ‘मनीषा’ ‘देवी’ कर्म्मणि
मनः प्रेरयन्ती देवता, प्रकर्षेण ‘एतु’ प्राप्नोतु । किन्निमित्तमिति
एतदुच्यते, ‘अस्मत्’ निमित्तार्थे, पञ्चमी, अस्माननुग्रहीतु-

---

* एधिन इति E चिह्नितपुस्तकपाठः ।
† मन्वती इति D, F चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ।