तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके २५ अनुवाकः । १५७

यु॒ञ्च॒ ह्य॑र्य॒ञ्च । स॒ह सं॑ञ्चस्कर॒र्धिया॒ इति॑ । वा॒क्व॑श्चा र॒श्मि-
प॑तयः(४) । (५)लो॒कं पृ॑ण छि॒द्रं पृ॑ण ॥ २ ॥
यास्ति॒स्रः प॑र॒म॒जाः(५) । (६)इन्द्र॑घोषा वो॒ वसु॑भि-
रे॒वा ह्ये॑वेति॑(६) । (७)पञ्च॒ चित॑य उप॑दधाति । पा॒ङ्क्तोऽग्निः॑।

तयः”(४) इति । आपमापमित्यारभ्य वाक्यश्चा इत्यादिभिर-
बीष्टका उपधेया इति तात्पर्यार्थः ॥

लोकं पृणेष्टकोपधानमन्त्रं दर्शयति । (५)“लोकं पृण
छिद्रं ० परमजाः”(५) इति । हे इष्टके ‘लोकं’ पूर्वमुपधान-
रहितं स्थानं, ‘पृण’ पूरय, तत्पूरणेन चित्याग्नेः ‘छिद्रं’, ‘पृण’
पूरय । ‘याः’ च ‘तिस्रः’ स्वाहागणाः, प्रथममध्यमोत्तरचिति-
षूपधेयतया ‘परमजाः’ प्रकृष्टमुत्पन्नाः, ता अपि पूरय ॥

मन्त्रान्तरमपि पूर्वमाम्नातमेवोपधानविध्यभिप्रायेण पुनः
प्रदर्शयति । (६)“इन्द्रघोषा ० एवा ह्येवेति”(६) इति । इन्द्र-
घोषेत्यादयो ये मन्त्राः एवा ह्येवेत्यादयश्च ये मन्त्राः, ‘इति’
शब्दप्रदर्शिताः, अन्ये च ये मन्त्रास्तैः सर्वैरुपदध्यादित्यर्थः ॥

चितीनां सङ्ख्यां विधत्ते । (७)“पञ्च चितय ० तं चिनुते”(७)
इति । जानुप्रमाणेन खातस्य मध्ये पञ्चसङ्ख्याकाश्चितीरुप-
दध्यात् । गुल्फदघ्नमुदकं पूरयित्वा पर्णैर्दण्डैः कृत्स्नपुष्करैश्च
सञ्छाद्य मृण्मयपात्रेष्वधो धृत्वा ता अबीष्टका उपदध्यात् । तत