स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

12 स्मृतिचन्द्रिकायां
अथ मातामहश्राद्धाधिकारिनिर्णयः.
तत्र पुलस्त्यः—
मातुः पितरमारभ्य त्रयो मातामहाः स्मृताः ।
तेषां तु पितृवच्छ्राद्धं कुर्युर्दुहितृसूनवः ॥
पितृवच्छ्राद्धं पार्वणमित्यर्थः । तच्च श्राद्धमावश्यकम् । अत एव
व्यासः—
पितॄन् मातामहांश्चैव द्विजश्श्राद्धेन तर्पयेत् ।
अनृणश्च पितॄणां तु ब्रह्मलोकं स गच्छति ॥
पुराणेऽपि—
कृत्वा तु पैतृकं श्राद्धं पितृप्रभृतिषु त्रिषु ।
कुर्यान्मातामहानां च तथैवानृण्यकारणात् ॥
इति । आनृण्यग्रहणं नित्यत्वज्ञापनार्थम् । अत एवाकरणे
दोषः पुराणे दर्शितः—
पार्वणं कुरुते यस्तु केवलं पितृहेतुकम् ।
मातामहं न कुरुते पितृहा स प्रजायते ॥
पितरो यत्र पूज्यन्ते तत्र मातामहा ध्रुवम् ।
अविशेषेण कर्तव्यं विशेषान्नरकं व्रजेत् ॥
इति । यत्र यस्मिन् कर्मणि पितरः पूज्यन्ते तत्राविशेषेण
मातामहा अपि पूज्या इत्यर्थः । अनेन सर्वस्मिन्नपि पितृ-
श्राद्धे मातामहश्राद्धमपि कार्यमित्युक्तं भवति । अत्र केषु-
चिदपवादमाह कात्यायनः—