सिद्धान्तशिरोमणि: गोलाध्याय (भास्कराचार्य - मरीचि भाष्य एवं पं. केदारदत्त जोशी सविस्तार व्याख्या)

श्लोकानुक्रमणिका ६११
श्लोकः अध्यायः श्लोकसंख्या पृष्ठः
निषधनील सुगन्ध ३ ३० ६५
निरक्षदेशे क्षितिमण्डलो ३ ४८ ८७
निबध्य शीघ्रप्रतिवृत्त ७ २६ २६४
निरक्षदेशे क्षितिजा ८ २ २७४
नित्यं जाड्यतमोहरं १२ १७ ४३३
निजभुजभक्ते कोटि १२ ४६ ४७७
निबधदाहाति १३ ४ ४९५
नीचोच्चवृत्त भगणा ५ २६ १७५
नीचोच्चवृत्तप्रतिवृत्तयोगे ५ ३१ १८१
नैव बाणः कुजेऽसौ १० २ ३८२
नेमिस्यदृष्टद्याक्षगतं १२ १४ ४२८
नेम्यां बद्ध्वा १२ ५५ ४९०
नैव वर्गात्मकं बीजं १४ ५ ५२७
प
पञ्चाङ्करामास्तिथयः ४ ८ १३०
पटो यथा ५ १ १५२
पश्चाद्भागाज्जलदवधः ९ १ ३२५
पर्वान्तेऽर्कं नतमुडुपति ९ २ ३२७
परलम्बनलिप्ताघ्नी ९ २५ ३४७
परोक्तेरन्यथा ब्रूयान् ९ ५७ ३५४
पञ्चत्रिंशदहो सखे १४ १६ ५४८
पञ्चाङ्गुला गणक १४ ३८ ५७९
पातेऽथवा शीघ्रफलं ७ २२ २५८
पाट्या च बीजेन १४ २ ५२४
पिहितच्छिद्रं तद्घटचक्रं १२ ५३ ४८८
पुरान्तरं चेदिदमुत्तरं ३ १४ ४९
पूर्वापरायतायां तदभित्ता ५ ८ १६१
पूर्वापरं विरचयेत् ७ ३ २२९
पूर्वापरक्षितिजसंगम ७ ४ २३०

६१२ गोलाध्याये
श्लोकः अध्यायः श्लोकसंख्या पृष्ठः
पूर्वापरस्वस्तिकयो ७ ५ २३१
पूर्वाभिमुखो गच्छन् ९ ४ ३२७
पूर्वापरं च याम्योदक् ९ २२ ३४७
पैत्रर्क्षपुष्यान्तिमबारुणम् १२ १३ ४२८
प्रोक्तो योजनसंख्यया ३ ५२ ८९
प्राक्पश्चात् प्रति ५ ३८ १८९
प्रत्यकस्थिते १२ १५ ४२८
प्राग्वदतोऽक्षच्छाया १२ ३६ ४६३
प्रौढिं प्रौढसभासु १४ १ ५२४
प्राच्यामुज्जयिनीपुरात् १४ २५ ५७१
प्रश्नानमून प्रपठतो १४ ६४ ५९४
ब
बद्ध्वा खगोले ७ ८ २३३
बद्ध्वा भगोलमेवं ७ ३१ २६९
बिम्बान्तबिम्बमध्योत्थ ९ ७० ३५५
ब्रह्मात्यये यत्प्रकृतिं ३ ६४ १०५
ब्रह्माण्डमेतन्मितमस्तु ३ ६९ ११०
ब्रह्मगुप्तादिभिः १० ११ ३८९
ब्रह्मगुप्तकृतिरत्र १० १७ ३९३
भ
भवति कि द्युनिशं २ ६ १७
भवलयस्य किलार्कलवाः २ ७ १८
भपञ्जरस्य भ्रमणा ३ ७ ३८
भङ्गिद्वयं चेल्लिखितं ५ ३२ १८१
भगोलवृत्तैः सहितः ७ ९ २३३
भचक्रपादास्तिथि ८ १९ २९२
भारतवर्षमिदं ३ २७ ६५
भावनास्युदग्रज्या ६ २५ १९९
भार्धान्तरत्वान्न विधोरधः ८ १४ २८५

श्लोकानुक्रमणिका ६१३
श्लोकः अध्यायः श्लोकसंख्या पृष्ठः
भास्करेऽत्र सममण्डलोपगे ८ ३७ ३१७
भानोर्बिम्बपृथुत्वाद् ९ ५ ३२७
भाद्वयस्य भुजयोः १४ ४८ ५८१
भागोनयुक्तं त्रिभ १४ ५६ ५८२
भुजोपमः कोटिगुणो ८ ४३ ३२१
भुजोऽक्षमा कोटिरिनाङ्गुलो ८ ४५ ३२२
भूमे पिण्डः ३ २ २८
भूः खेऽधः खलु ३ ९ ४१
भूमेरर्धं क्षारसिन्धो ३ २१ ६०
भूर्लोकाख्यो दक्षिणे ३ ४३ ७८
भूभूधरत्रिदशदानव ३ ६६ १०९
भूवायुरावह इह ४ १ १११
भूमेर्बहिर्द्वादश योजनानि ४ २ १११
भूमेर्मध्ये खलु ५ ७ १५९
भूचिह्नद्वितयोपरि सूत्रं १२ ३५ ३६२
भोज्यं यथा सर्वरसं १ ३ ५
भ्रमद्भचक्रक्रान्तर्गगने २ १ १३
भ्रमन्ग्रहः स्वे ५ १९ १७२
भ्रमति ततस्तत् १२ ५६ ४९०
म
मध्याद्यं द्युसदां १ २ ४
महदहः किमहो २ ५ १७
मध्यस्थरेखे किल ५ १५ १६८
मध्यो हि ५ १८ १७०
मन्दोच्चतोऽग्रे ५ ३ १८०
मध्यगत्या स्वकक्षा ५ ३४ १८३
मध्यमार्कोदयात्प्राक् ५ ४३ १९५
मन्दस्फुटो द्राक् ७ २१ २५८
मध्येऽक्षवलनं विद्यात् ९ ४९ ३५३

६१४ गोलाध्याये
श्लोकः अध्यायः श्लोकसंख्या पृष्ठः
मदनदहनाखिन्ना १३ ५ ४९५
माल्यवांश्च कोटि ३ २८ ६५
माल्यवज्जलधिमध्य ३ २९ ६५
मार्तण्डः सममण्डलं १४ ४० ५८०
मार्तण्डे सममण्डलं १४ ४१ ५८०
मित्र ! मित्रस्त्रिनेत्रस्य १४ २९ ५७८
मूर्ता धर्ता चेद् ३ ४ ३१
मेषादेर्मिथुनान्तो ८ २० २९२
य
यस्मात्क्षुब्धप्रकृति ३ १ २४
यथोष्णतार्कानलयोश्च ३ ५ ३३
यदि समा मुकरोदर ३ ११ ४४
यदि निशाजनकः ३ १२ ४४
यत्रोदितोऽर्कः ३ ४५ ७९
यत्परिध्यर्द्धविष्कम्भं ३ ५४ ९४
यल्लङ्कोज्जयिनी ४ २४ १४७
यः स्यात्प्रदेशः ५ २० १७२
यथा भवेत्तैलिक ५ ४४ १९६
यहोज्यंयोरन्तर ६ १३ १९९
यदतिदूरगतो द्रुहिणः ८ १५ २८८
य उद्गमे याम्य ८ १७ २८९
यत्र लम्बजलवा ८ २५ २९६
यत्र लग्नमपमण्डलं ८ २६ २९८
यत्र साङघ्रिग़ज ८ २९ ३०७
यत्र तेऽथ नवतिः ८ ३० ३०७
यन्त्रेर्वेध विधिना ८ ३३ ३१३
यतः ष्वधोच्छ्रितो ९ ११ ३४०
यत्र तत्र नतादर्कादधः ९ २१ ३४७
यत्पूर्वापरभावेन ९ २३ ३४७

श्लोकानुक्रमणिका ६१५
श्लोकः अध्यायः श्लोकसंख्या पृष्ठः
यद्याम्योदक् तपन ११ ५ ४०२
यत्ः खण्डकैः १२ २२ ४३९
यष्ट्यग्राल्लम्बोना १२ ३१ ४५८
यष्ट्यग्रमूलसंस्थं १२ ४२ ४७१
यद्घोरन्ध्रनलं १२ ५० ४९१
यत्र त्रिवर्गेण १४ ४५ ५८०
यत्र क्षितिज्या १४ ४२ ५८०
या कर्णिताभिलषिता ३ ३९ ७४
यां चलिते ३ ४० ७४
यान्तो भचक्रे ४ ४ ११५
या ज्यानुपातः ६ २४ १९९
याम्योत्तरक्षितिजवत् ७ १० २३५
याम्ये विलोमं ८ ४ २७५
याम्योत्तरं शरस्तावद् ९ २९ ३४८
यद्याम्योदक् तपन ११ ५ ४०२
याम्योदकसमकोणभाः १४ ४६ ५८०
यातेऽपि पाते १४ ५७ ५८२
युक्तायनांशोऽयमं १४ ५४ ५८१
येऽनेन लङ्कोदय ४ २३ १४७
येकेन्द्रदोः ५ २८ १७९
ये दर्भगर्भा ५ ४४ १९६
ये चात्र पातभगणा ७ २४ २६१
ये कक्षामण्डले ९ १८ ३४४
ये याताधिकमासहीन १४ १० ५३५
ये याताधिकामासहीन १४ १२ ५४५
ये वृद्धालघवोऽपि १४ ६० ५९२
यैरुक्तमुक्तमक्रान्त्या ९ ५६ ३५४
यो वेद वेदवदनं १ १ १०
यो तन्न तिष्ठ ३ १९ ५६

६१६ गोलाध्याये
श्लोकः अध्यायः श्लोकसंख्या पृष्ठः
यो हि प्रदेशो ८ १६ २८९
योऽभ्युदेति समयेन ८ २४ २९५
र
रविचिह्नस्य च्छाया १२ ४ ४१६
रसपूर्णं तच्चक्रं १२ ५१ ४८६
रसगुणपूर्णंमही १४ ५८ ५९१
राशेर्यस्य निरक्षजोदय ८ ३१ ३०९
राहुः कुभामण्डलगः ९ १० ३३०
राश्यादेविकला १४ १८ ५५७
राशयः खं० लवाः १४ २२ ५६५
ल
लम्बनं बत २ ९ १९
लङ्का कुमध्ये ३ १७ ५६
लवणजलधिरादौ ३ २२ ६०
लङ्कादेशाद्धिमगिरि ३ २६ ६५
लङ्का पुरेऽर्कस्य ३ ४४ ७९
लङ्कोदये स्युर्न ४ २० १४२
लम्बाधिका क्रान्ति ८ ७ २७७

श्लोकानुक्रमणिका ६१७
श्लोकः अध्याय श्लोकसंख्या पृष्ठः
वंशस्य मूलं १२ ४१ ४७१
वर्ग वर्ग पदं धनं १४ ४ ५२६
वंशस्य मूलं प्रविलोक्य १४ ५० ५८१
वादी व्याकरणं १ ४ ५
विष्कम्भशैलाः खलु ३ ३२ ६९
विष्णुपदी विष्णुपदात् ३ ३७ ७३
विषुवत्क्रान्ति वलययोः ७ १७ २४१
विषुवद्वृत्तं द्युसदां ८ ८ २८०
विधूर्ध्वभागे पितरो ८ १३ २८५
विभिन्नेकदिशोर्विद्यात् १० ९ ३८५
विहाय सौधं १२ ४१ ४७१
वृत्तक्षेत्रफलं ३ ५७ ९५
वृद्धिर्विधेरह्नि भुवः ३ ६२ १०५
वृत्तस्य मध्ये किल ५ ४१ १९४
वेदा भवाः १२ ३३ ४४०
व्यासार्धेऽष्टगुणा ६ १८ १९९
व्यस्तैयष्टीभायाः १२ ६ ४१८
श
शशाङ्कमासोनितसाव ४ १२ १३४
शरे महति भानां १० ८ ३८५
शङ्कूदयास्तसूत्रान्तरम् १२ ३२ ४५८
शङ्क्वन्तरहृत १२ ३३ ४५९
शाकं ततः ३ २५ ६०
शीघ्नीचोच्चवृत्तस्य ५ ३५ १८४
शीघ्रकर्णेन भक्ता ७ १५ २३८
शीघ्रेऽग्रगे युतिर्यता ९ २८ ३४८
शुक्लस्य द्विजराज २ १० २१
शृङ्गोन्नतिग्रह ३ १६ ५३

६१८ गोलाध्याये
श्लोकः अध्यायः श्लोकसंख्या पृष्ठः
शेषोनहरोविकलाशेषं १४ १९ ५५७
ष
षष्ट्या घटीनां ४ ७ १२६
षट्षष्टिः सदला ८ ३२ ३११
षष्ट्यङ्गुलव्यास १२ २१ ४२७
षडङ्कैरमरैस्तुल्या १२ ५० ४८८
षट्त्रिंशत्सहितानि १४ १४ ५४८
स
संसिद्धाद्द्युगणात् २ ३ १५
सर्वतः पर्वताराम ३ ३ २८
समो यतः स्यात्परिधेः ३ १३ ४९
सरांस्यथैतेष्वरुणं ३ ३५ ६९
सद्रत्नकाञ्चनमयं ३ ३६ ६९
समं भसूर्याविदितौ ४ ५ १२६
समागतासुसंयुता ४ ६ १२६
समासभावना चैका ६ २३ १९९
सदा समत्वं ८ ६ २७७
समकलकाले भूभा ९ ३ ३२७
सर्वतः क्रान्तिसूत्राणां ९ ४१ ३५३
सर्वतः क्षेपसूत्राणां ९ ४२ ३५३
समकीलकयोः प्रोतं ९ ६३ ३५४
समवृत्तेऽक्षवृत्ते च ९ ६४ ३५५
सत्रिमार्कात्क्रमक्रान्ते ९ ७३ ३५५
सत्रिराशिग्रहद्युज्या १० १० ३८८
समतलमस्तकपरिधिः १२ ९ ४२३
सहस्यकाले बहुशस्य १३ ९ ५०३
सरसमभिलपन्ती १३ १३ ५१६
सावनान्यवमानि ४ १४ १३५
सिद्धि साध्यमुपैति १ १ १

shape.
Now look at line 13: the letter has that exact same top shape as 'ह'! But instead of 'ि', it has 'ु' below: 'हु'.
Wait, what about the dot after 'हु'? There is no dot. So it's "स्वल्पान्तत्वान्मुहुकर्म" or "स्वल्पान्तत्वान्मुदुकर्म". Wait, looking at the center, it really looks like 'द' + 'ु' = 'दु' because the curve is smooth like 'द' in 'सूत्रादिवाशङ्कुतलं' (line 5). If it is 'द', it's a typo for 'हु'. Let's look at it: "स्वल्पान्तत्वान्मुदुकर्म" vs "स्वल्पान्तत्वान्मुहुकर्म". Actually, "स्वल्पान्तत्वान्मुदुकर्म" is what a literal typist would have set if the font sorted 'द' instead of 'ह', or maybe it is 'हु' with a worn lead type.

स्वगोऽङ्गेषुषडंशेन ६ १६ १९९
स्फुटोनशीघ्रोच्चयुतौ ७ २५ २६१
स्युलंम्बन कला नाड्यो ९ २७ ३४८
स्वकुसुमैर्मलिनामिव १३ २ ४९५
स्वतनूजवनराज्या १३ ८ ५०३
स्याद

Indological Truths

श्रीमद्भास्कराचार्यविरचित
सिद्धान्तशिरोमणेः
गोलाध्यायः
व्याख्याकार श्री पं० केदारदत्त जोशी
[चित्र विवरण:]
र
रवि कक्षा
दृ
च पृष्ठीय क्षितिज
ज ह
गर्भीयक्षितिज
ल थ भू प
म
भूबिम्ब
य