शिवदृष्टि (सोमानन्दनाथ - उत्पलदेवाचार्य वृत्ति सहित काश्मीर प्रत्यभिज्ञा मूल दर्शन सटीक)

१५० शिवदृष्टिः [ आ०-६
देहे देहे पृथक्त्वे तु तथा भेदो भवात्मकः।
जलधारांशुमन्न्यायो येषां वा समवस्थितः ॥ १३ ॥
अविद्यां वेत्त्यविद्यैव बन्धात्यात्मानमेव वा।
संवेति वादो येषां वा तेषां वेदान्तवादिनाम् ॥ १४ ॥
सर्वेषामप्यविद्यैव कल्प्या ब्रह्मणि संगता।
तथा भावेष्वसत्यत्वमित्यवश्यमवस्थितम् ॥ १५ ॥
पाञ्चरात्रविदश्चान्ये वदन्ति परिनिष्ठितम्।
ब्रह्मास्ति वासुदेवाख्यं स एव जगदीश्वरः ॥ १६ ॥
विद्याविद्ये द्वयं चास्य साधनं समवस्थितम्।
अविद्यया जगत्कुर्याद्विद्यया मोक्षयेत्पशून् ॥ १७ ॥
ताभ्यां न चास्योपरागः प्रबुद्धत्वात्प्रभूतवतः।
तथान्येषां स्वात्मनैव विद्यया जगदात्मता ॥ १८ ॥
न चाविद्या बाधिकास्य यतः साधनमस्य सा।
प्रोक्तं भगवतो वीर्येणेत्याद्यैस्तत्त्वदर्शनैः ॥ १९ ॥
गीतासु विश्वरूपत्वमत एव प्रदर्शितम्।
द्वयोरप्यनयोर्युक्तिः पक्षयोर्नोपपद्यते ॥ २० ॥
अविद्या वस्तुरूपा चेद्विद्यया साकमेकता।
अवस्तु वा न ह्यसत्यं सत्यरूपस्य साधनम् ॥ २१ ॥
तथा जघन्यरूपायाः सम्बन्धोऽस्य विरुध्यते।
तथा जगत्समुत्पत्तौ निमित्तान्तरकल्पना ॥ २२ ॥
अविद्यादेर्निमित्तत्वे वेदान्तैः साम्यमागतम्।
पक्षे द्वितीये ताद्रूप्यं जठत्त्वादिह तस्य कः ॥ २३ ॥
करोति विद्यासंयोगं तर्ह्यन्येश्वरकल्पना।
आर्हतास्तु जिनो देवो जीवाः सन्ति पृथक् पृथक् ॥ २४ ॥
प्रतिदेहं न विभवः ते प्रबुद्धास्तु तन्मयाः।
इत्येवमाहुस्तेषामप्यविद्यायोगकल्पनम् ॥ २५ ॥
स्वाविद्याप्रक्षयादर्हन्देवो भवति निश्चितम्।
येषां देवो निराकारः शून्य एव किमुच्यते ॥ २६ ॥