षड्विंश ब्राह्मण (सामवेद का अद्भुत ब्राह्मण - दैव-उत्पात शान्ति विधान सटीक)

प्रथमोऽध्यायः (३)
विज्ञेयान्तरमाह—
एकं त्रिष्टुभि साम । तस्मादेकैव नाभिः ॥ ५ ॥
तत्रैव त्रिष्टुभि त्रिष्टुप्छन्दस्कायाम् ऋचि एकं सामौशनाख्यं क्रियते ।
तस्मात् तत एव एकैव नाभिः । नाभिरिव मध्यवर्ती प्राणः । नव वै पुरुषे
प्राणाः । नाभिर्दशमी (तै. ब्रा. १. ३. ७. ४) इति श्रुतेः । स तु एक एव । 5
इतरप्राणवत्तस्य वृत्तिभेदाभावात् ॥ ५ ॥
नाभेः किं कर्मेत्यत्राह—
प्राणानामिव तु विधृतिः ॥ ६ ॥
नाभिस्तु प्राणानामूर्ध्वाधोभागवर्तिनामुभयेषामपि विधृतिर्विधारिका ।
यथा इतरप्राणानां प्राणधारणादन्यत् कर्मास्ति तद्वदस्य कर्मान्तरं नास्ति । 10
किंतु प्राणधारणमेकमेव कर्मेत्यभिप्रायः ॥ ६ ॥
एवं पुरुषविधस्य यज्ञस्य प्रातःसवनं पादस्थानीयम् । प्राणस्थानीयो
माध्यंदिनः पवमानः एत्र इत्यभिहितम् । अथेदानों तत ऊर्ध्वं क्रियमाणानि
चत्वारि स्तोत्रीयाणि किमात्मकानीत्यत्राह—
अथ यदेव तत ऊर्ध्वं तानि पृष्ठानि ॥ ७ ॥ 15
अथ पुनः ततो माध्यंदिनात् पवमानात् ऊर्ध्वं यदेव स्तोत्रं क्रियते ।
यच्छब्देन सर्वस्तोत्राणां सामान्येन निर्देशात् यानि स्तोत्राणि क्रियन्ते इत्यर्थः ।
तानि पृष्ठानि—पृष्ठं मध्यदेहस्य पश्चाद्भागः । तत्स्थानीयानि ॥ ७ ॥
कथमित्यत्राह—
बार्हतान्येकगायत्रीकाणि । तस्माद् बृहत्य एव 20
पर्शवो बृहत्य एव कीकसाः पृष्ठमभिसमायन्ति ॥ ८ ॥ 21

1. Bh. विज्ञातव्या० for विज्ञेया०
2. Bh JA om. नाभिरिव; MT. add नाभिः after (इ)व; M. मध्यं
   प्राण [न]म् for मध्यवर्ती प्राणः.
3. BT om. ०भाग०.
4. Bh. प्रमाणम् for प्राणधारणम् .
5. T. om. प्रातःसवनं; Bh KT. ०सवनीयं for ०सवनं; Bh JA.
   om. पादस्थानीयं.
6. Bh T. om. बृहत्य एव पर्शवो०.
7. RSh परिशवो० for पर्शवो०.