षड्विंश ब्राह्मण (सामवेद का अद्भुत ब्राह्मण - दैव-उत्पात शान्ति विधान सटीक)

[Header]
१३२ षड्विंशब्राह्मणम्

प्रायशो गायत्रत्वात् प्रातःसवनस्य तदुभयं प्रशंसति—
प्राणो वै गायत्री । प्रजापतिः स्वरः । प्रजापति-
मेवाप्नोति ॥ २ ॥
गायत्री प्राण एव । प्राणापानव्यानैः त्रिवृत्प्राणः । गायत्र्यपि त्रिपदा ।
अतो गायत्र्याः प्राणसाम्यम् । अथवा मुखे प्राणो गायत्र्यपि मुखादुत्पन्नेति
प्राणसाम्यं द्रष्टव्यम् । तस्मात् तेन च्छन्दसा यजमानः सर्वमायुरेतीति शेषः ।
स्वरः प्रजापतिरेव । तयोस्तादात्म्यं शास्त्रसिद्धमेव । तेन स्वरेण देहान्ते
यजमानः प्रजापतिमेवाप्नोति ॥ २ ॥
द्वितीयत्रिरात्रधर्ममाह—
निधनान्तो द्वितीयस्त्रिष्टुप् ॥ ३ ॥
द्वितीयः त्रिरात्रेः निधनान्तः निधनम् अन्ते यस्य सः, तथोक्तः ।
द्वितीयाः पवमाना निधनान्ता इत्यर्थः । तथोक्तं पञ्चविंशब्राह्मणे—निधनान्ताः
पवमाना भवन्ति (तां.ब्रा. १३.५.२८) इति । तथा त्रिष्टुप् तदीयच्छन्दोव्यूहेन
त्रिष्टुप्प्रमुखम् ॥ ३ ॥
तदुभयं प्रशंसति—
वीर्यं वै त्रिष्टुप् । त्रैष्टुभः पुरुषः [निधनम्] ।
पुरुषमेवाप्नोति ॥ ४ ॥
त्रिष्टुब् वीर्यमेव । इन्द्रेण सहोत्पन्नत्वात् । पुरुषस्त्रैष्टुभः । चतुष्पाद्भ्यो
वीर्यवत्तमत्वात् । निधनं निधानं तदास्थितः पुमान् । तेनाश्रयाश्रयिसंबन्धेन
पुरुषशब्देन निधनं लक्ष्यते । तथा च निधनं त्रैष्टुभमित्यर्थः । तेन यजमानः
पुरुषं पुत्रपौत्रादिकमेवाप्नोति ॥ ४ ॥

---

पादटिप्पण्यः (Footnotes):

1. J. om. प्रायशो०.. प्रशंसति.
2. J प्राणो वै प्राण एव गायत्री for गायत्री प्राण एव.
3. RIS. om. यजमानः.
4. KMT ०विरुद्धम् for ०सिद्धम्.
5. J जगती० for तदीय०.
6. MK. प्राङ्मुखम् for प्रमुखम्.
7. निधनं See CN.
8. MK. विर्य(M. वीर्ये) वर्तमान for वीर्यवत्तमत्वात्; J तदाश्रितः for तदास्थितः; MITSK श्रयाश्रयिसंबन्धेन for ०श्रयाश्रयिसंबन्धेन.