सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)
Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary
भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा
पृष्ठ 676, कुल 837 में से
संदर्भ में पढ़ेंपञ्चविंशः परिच्छेदः ६१७
प्रवेश करावे । मन्त्र तन्त्र में किसी प्रकार का स्खलन न हो, इस भय से अपने ही
समान अन्य आचार्य का वरण करे ॥ ३९-४० ॥
स्वयं वस्त्वनुसन्धाय हवनार्चनकर्मणाम् ॥ ४० ॥
आस्ते ह्युत्पत्तिपूर्वाणां न्यासान्तानामनन्यधीः ।
स्वस्य तु भूतशुद्ध्यादिन्यासान्तकर्मसु हवनार्चनकर्मवस्त्वनुसन्धानपूर्वकमेकाय-
तचित्तत्वेन वर्तमान(ता)माह—स्वयमिति ॥ ४०-४१ ॥
स्वयं भूत शुद्ध्यादि न्यासान्त कर्म में तथा हवन एवं अर्चन कर्म के वस्तुओं
का अनुसंधान कर सभी अवसरों में हवनार्चन कर्म में दक्ष पुरुष को नियुक्त करना
चाहिए ॥ ४०-४१ ॥
कृत्वा दीक्षाविधानोक्तं सहोमं कलशार्चनम् ॥ ४१ ॥
कुर्यात् सतोरणानां तु ध्वजानां स्थापनं ततः ।
पूर्वं दीक्षाप्रकरणोक्तरीत्या महाकुम्भार्चनहोमादिकं तोरणध्वजस्थापनार्चनं
चाह—कृत्वेति ॥ ४१-४२ ॥
दीक्षा विधानोक्त रीति से होम सहित कलशार्चन करे । फिर तोरण सहित
ध्वजों का स्थापन करे ॥ ४१-४२ ॥
सितरक्तादिभेदेन प्रागादौ तु ध्वजाष्टकम् ॥ ४२ ॥
निवेश्य मध्यवेदयां तु पुनरप्ययवत् तथा ।
यजेत् सत्यादिकं तत्र चतुष्कं होवमेव हि ॥ ४३ ॥
उत देवा अवहितमृङ्मयान् पाठयेत् ततः ।
बहिर्वे सर्ववर्णेन चक्रं तोरणगं यजेत् ॥ ४४ ॥
पाठयेद् द्वारपालीयं साम सामविदस्ततः ।
मध्यवेद्याः परितो ध्वजाष्ट(क)स्थापनम्, तत्र प्रभवाप्ययक्रमेण सत्यसुपर्णाद्य-
र्चनम्, उत देवा इत्यादिमन्त्रपाठनम्, बहिस्तोरणगतनानावर्णचक्रध्वजेषु चक्रराजा-
र्चनम्, लोकद्वारमपावृण्वित्यादिद्वारपालीयसामपाठनं चाह—सितेति त्रिभिः । एवं
महाकुम्भाद्यर्चनानन्तरं ध्वजार्चनादिकस्योक्तावपि तत्पूर्वमेव वा तत्कार्यमिति ज्ञेयम् ।
तथा चेश्वरपारमेश्वरयोः—‘‘एतेषामथवा पूर्वं भवेद् द्वास्थैः सहार्चनम्’’ (ई०सं०
१८।५८, पा०सं० १५।१७८) इति ॥ ४२-४५ ॥
मध्य वेदी के चारों ओर आठो दिशाओं में सित, रक्त, पीतादि वर्णों की
आठ ध्वजायें स्थापित करे । फिर प्रभव एवं अप्यय क्रम से सत्य सुपर्णादि की
अर्चना करे । फिर ‘उत देवा’ इत्यादि मन्त्र का पाठ करे । बाहर तोरण पर रहने
वाले नाना वर्ण के ध्वजाओं पर चक्रराज का अर्चन करे । फिर ‘लोकद्वारमपावृणु’
इत्यादि द्वारपालीय साम का पाठ करे ॥ ४१-४५ ॥
सा० सं० – 43