सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

एकादशः परिच्छेदः २५५
वृत्त कुण्ड चतुरस्रकुण्ड
निर्माण करे । किन्तु खात और मेखला वृत्त कुण्ड में वृत्ताकार तथा चौकोर कुण्ड
में चौकोर निर्माण करनी चाहिये । वृत्त और चौकोर इन दोनों कुण्डों में ओष्ठ और
योनि पूर्ववत् निर्माण करे ॥ ७८ ॥
कालमाहुतिसंख्यां च होमद्रव्यप्रभूतताम् ।
ज्ञात्वैवमेकहस्तात् तु कुर्यादष्टकरावधि ॥ ७९ ॥
॥ इति श्रीपाञ्चरात्रे श्रीसात्वतसंहितायां यागकुण्डविधिर्नाम
एकादशः परिच्छेदः ॥ ११ ॥
होमाधिक्यानुसारेण कुण्डविस्ताराभिवृद्धिमाह—कालमिति । अत्रैकहस्तादार-
भ्याष्टहस्तपर्यन्तमेकैकाङ्गुलवृद्ध्या नवषष्ट्युत्तरशतसंख्याकमानभेदा ज्ञेयाः । पारमेश्वरे
द्वादशाङ्गुलमारभ्याष्टहस्तपर्यन्तमेकाशीत्यधिकशतसंख्याकमानभेदा उक्ताः—
आ द्वादशाङ्गुलान्मानादेकैकाङ्गुलवर्धनात् ।
द्विचतुर्हस्तपर्यन्तमेकाशीत्यधिकं शतम् ॥
एतेष्वेकतरं प्रोक्तमन्येषामेवमेव हि । (२६।२८-२९) इति ।
द्वादशाङ्गुलमारभ्य कुण्डमानाभिवृद्धिरवश्यमपेक्षिता । यतोऽत्र प्रतिष्ठाप्रकरणे—
ह्रासादङ्गुलयुग्मस्य यावद्वै षोडशाङ्गुलम् ।
स्यात् षट्करे गृहे कुण्डं कार्या वा मेखलाधिका ॥ (२५।९४)
इति षोडशाङ्गुलकुण्डमप्युक्तम् । एवमेतावत्संख्यकहोम एतावन्मानमितं कुण्ड-
मिति व्यक्तमुक्तं जयाख्ये—
शतार्धसंख्याहोमे तु कुण्डं स्याद् द्वादशाङ्गुलम् ॥
होमे साष्टशते चैव मुष्ट्यरत्निसमं भवेत् ।
होमे चार्धशते चैव सारत्निः सकनिष्ठिकः ॥