सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

५० सार्थ तुकारामगाथा
१०४ काय दिनकरा । केला कोबड्याने खरा ॥ १ ॥
का हो ऐसा सत ठेवा । भार माझे माथा देवा ॥ २ ॥
आडविले दासीं । तरि का भरती उपवासी ॥ ३ ॥
तुका म्हणे हातीं । कळा सकळ अमती ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - दिनकरा-सूर्यास, दासीं-सेवकांनी
अर्थ - सूर्य उगवताना कोंबडा आरवतो याचा अर्थ असा नव्हे की त्याच्या आरवण्याने सूर्य उगवतो
कोंबड्याच्या ओरडण्याने सूर्याचे उगवणे खरे मानायचे काय ? त्याचा उदय स्वयंसिद्धच आहे १ माझे व देवाचे नाते
असेच आहे सत लोकोहो, माझ्यावर सत्वाचे ओझे ठेवू नका माझ्या सत्त्वामुळे ईश्वराचे नाव सिद्ध होऊ नका २
सेवकांनी, स्वयंपाक करणाऱ्या नोकरानी जरी अडवून घेतले, किंवा सोडले तरी मालक काही उपाशी राहात नाही
तसे माझे सत्त्व नसले तरी ईश्वराचे थोरपण स्वयंसिद्ध आहे ३ तुकाराम महाराज म्हणतात सर्व कला, माझ्या
गुणावगुणाची सारी किमया त्या अनंत स्वरूपी ईश्वराच्या स्वाधीन आहे ४
१०५ जेविता ही धरी । नाक हगंतिया परी ॥ १ ॥
ऐसियाचा करी चाळा । आपुलीच अवकळा ॥ २ ॥
साडावे माडावे । काय ऐसे नाहीं ठावे ॥ ३ ॥
तुका म्हणे करी । ताका दुधा एक सरी ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - चाळा-निंदा, अवकळा-वाईट स्थिती, साडावे-सोडावे माडावे-पत्करावे, सरी-बरोबरी
अर्थ - परसाकडेस बसले असताना ज्याप्रमाणे घाण येऊ नये म्हणून नाक धरतात त्याप्रमाणे काही लोक
वेड्यासारखे जेवतानाच नाक धरतात १ अशा वेडसर क्रियामुळे आपली आपणच वाईट स्थिती किंवा फजिती करीत
असतो २ कुठे काय करावे, काय धरावे, काय सोडावे याचा विवेकच त्हांना नसतो ३ तुकाराम महाराज
म्हणतात, असे लोक ताक व दूध याना सारखेच मानतात ४
१०६ हो का पुत्र पत्नी बधु । त्याचा तोडावा सबंधु ॥ १ ॥
कळो आले खटचाळसे । शिवो नये लिपो दोषें ॥ २ ॥
फोडावे मडके । मेले लेखीं द्यावें एके ॥ ३ ॥
तुका म्हणे त्यागें । विण चुकीजेना भोगेँ ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - मडके फोडणे-संबध तोडणे, द्यावे-द्यावाने
अर्थ - ईश्वरप्राप्तीसाठी पुत्र असो, पत्नी असो, बंधू असो त्या सर्वांचा सबंध तोडून टाकावा १ हे सबध
सर्व खटघाळ आहेत, आड येणारे आहेत असे समजून आल्यावर त्यांना शिवू सुद्धा नये, त्याच्या सहवासाचा दोष
अंगी लावून घेऊ नये २ ती सर्व मेली आहेत असे समजून त्याच्या नावाने मडके फोडून त्याचा सबंध तोडून
द्यावा ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, असा त्याग केल्याशिवाय संसारातील भोगाविषयीची आस्था दूर व्हायची
नाही ४
१०७ ज्याल्याविण करी शोभनतातडी । चार ते गद्यडी करीतसे ॥ १ ॥
कासया पाल्हाळ आणिफांचे देखों । संगता नव्हे सुपी सासरेसि ॥ २ ॥
फुयाच्या ढेकरें न देवेळ पुष्टी । रूप दावी कष्टी' मळिण वरी ॥ ३ ॥
तुका म्हणे अरे वाचाळ हो ऐका । अनुभवेविण नका याव घेऊ ॥ ४ ॥
१ दृष्टी