सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ५१५
शब्दार्थ व टीपा - नेदा-देऊ नका, जीवन-पाणी, फोड-हौस
अर्थ - तुम्हाला दूध जर कुणाला द्यावेसे वाटत नसेल तर देऊ नका कारण त्यात सर्व सारसर्वस्व असते
पण दुसऱ्यावर ताकाचे तरी उपकार करावेत १ जर कुणाला अन्न देण्याची शक्ती तुमची नसेल तर नका देऊ,
पण फुकटचे पाणी पाजायला काय हरकत आहे ? २ तुकाराम महाराज म्हणतात, मला देवाच्या सगुण रूपाची
हौस आहे माझ्यासारख्या दुर्बळांची इच्छा कुणी कधी पून करील का ? ४
उत्तराधिपदें-२२.
११५१ क्या गाऊ कोई सुननवाला । देखें तो सब जग ही भुला ॥ १ ॥
खेलो अपने रामहिसात । जैसी वैसी करहो मात ॥ २ ॥
काहासे लाऊ मधुरा बानी । रीझे ऐसी लोक बिरानी ॥ ३ ॥
गिरिधर लाल तो भावका भुका । राग फला नहि जानत तुका ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - भुला-चुकलेला, रामहिसात-रामाच्या बरोबर, लाऊ-आणू, बानी-वाणी, रीझे-
रमेल, बिरानी-दुसरा
अर्थ - जिकडे पाहावे तिकडे सर्व जग चुकल्यासारखेच आहे कोणी ऐकणाराच नाही मी काय गाऊ
मग ? १ आता आत्मारामाबरोबरच खेळत राहून जसे होईल तसे त्याच्याशीच बोलत राहू २ ज्या योगे हे
विषयांत रममाण होणारे दुसरे लोक रमतील, अशी गोड वाणी मी कोठून आणू ? ३ तुकाराम महाराज म्हणतात,
गोवर्धन पर्वताला धारण करणारा तो गोपालकृष्ण शुद्ध भावाचा भुकेला आहे आणि मीही रागज्ञान जाणत नाही ४
११५२ छोडे धन मंदिर वन बसाया । मागत तुका घरघर खाया ॥ १ ॥
तीनसो हम करयो सलाम । ज्यामुल बैठा राजाराम ॥ २ ॥
तुलसीमाला बभूत चढ़ावे । हरजीके गुण निर्मल गावे ॥ ३ ॥
कहे तुका जो साई हमारा । हिरनकश्यप उन्हे मारहि डारा ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - बसाया-वस्ती करून तुका-तुकडा, तीनसों-त्याला
अर्थ - आपले घर व द्रव्य याचा त्याग करून जो वनामध्ये वस्ती करून राहिला आहे व खाण्याकरता
घरोघर तुकडा मागत आहे, १ ज्याच्या मुलामध्ये निरंतर रामनामाचीच बैठक आहे, त्याला आम्ही नमस्कार
करू २ तुळशीची माळ गळ्यात घालून, ज्याने अंगाला राख फासली आहे, अशाच हरीचे गुण आम्ही निर्मळ
मनाने गाऊ ३ तुकाराम महाराज म्हणतात की, ज्याने हिरण्यकशिपूला मारले तोच आमचा स्वामी आहे ४
११५३ मंत्रयंत्र नहि मानत साखी । प्रेमभाव नहि अंतर राखी ॥ १ ॥
राम कहे त्याके पगहू लागू । देखत कपट अभिमान दुर भागू ॥ २ ॥
अधिक याती कुलहीन नहि जानू । जाने नारायन सो प्रानी मानू ॥ ३ ॥
कहे तुका जीव तन डारू वारी । राम उपासिहु बलिहारी ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - साखी-पत त्याके-त्याच्या पगहू-पाया याती-जाती, डारु-टाकू, बलिहारी-
ओवाळून टाकू
अर्थ - अंत करणात श्रीहरीचे प्रेम जर नसेल तर मंत्रतंत्राची पत आमच्याजवळ नसून आम्ही तो मानीतही
नाही १ जो नेहमी रामभजन करील त्यालाच आम्ही भजू त्याच्याच पाया आम्ही पडू ज्याच्या ठिकाणी कपट
व अभिमान आहे त्याला पाहताच आम्ही दूर पळून जाऊ २ त्याची जात, कूळ आम्ही जाणणार नाही जो