सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ५१३
शब्दार्थ व टीपा :- फुकटचें-फुकटचे, जेवा-अन्नखर्च, जाहाती-जूलूम, सरिक-भागीदार, वाटेकरी, पानीदार
आटो-खटपट, श्रम, दुनवणी-पुनः नांगरणे, पाभार-शेतांत बीं पेरण्याचे आऊत, पागोऱ्याच्या-गोफणीमुळे.
अर्थ :- अहो, या विठ्ठलरायाच्या नामरूपाचे शेत फुकटचे तुम्ही करावे १ येथे काही बिगारीच्या लोकांचा
अन्नखर्च येत नाही, किंवा सरकारला साराही द्यावा लागत नाही. कुणाची हुकुमी जुलूमजबरदस्तीही येथे नाही या
शेताच्या उत्पन्नात दुसरा कुणी भाडेकरीही नाही. तूच एक या सर्व शेताचा धनी आहेस. २ या शेतासाठी जप-
तपादी साधनांची नांगरणी नको, पुन पुनः नांगरण्याची खटपट नको. ३ नानाविध कर्मांची कुळपणीही नको. कर्म
व धर्म यांच्या कुळपणीची जरूरी नाही. ४ ज्ञानरूपी पाभारीची तिकळी नको. येथे योत्तुद्या पेरावे लागत नाही. ५
येथे संचित कर्माचे बी पेरले नाही तरी चालते. येथील नामरूपामक शेत मूळचेच पिकलेले आहे. ६ येथे विठ्ठल-
नामाची गोफण सिद्ध असल्यामुळे यमरूपी चोरट्यांची भीती नाही येथे. ७ येथे पीक कधीच बुडणार नाही, हा
विश्वास आहे; विनाकारण जो काळजीत करीत बसतो, तो वेडाच समजायला हवा. ८ येथे नेहमीच हंगामाचे रूप
असते. येथील एक घटका किंवा पळही हंगामाखेरीज जात नाही. ९ या शेतात प्रेमाचे पीक अपरंपार आले असून,
त्याचा साठा करायलासुद्धा जागा नाही. १० तुकाराम महाराज म्हणतात, अशा शेताला लाभ करून घ्यायला जो
चुकला त्याच्या जगण्यालाही धिक्कार असो. ११
११४८ वोणव्या सोंकरीं । सेत खादलें पांखरीं ॥ १ ॥
तैसा खाऊं नको दगा । निदसुरा राहुनि जागा ॥ २ ॥
चोरावरवें वाट । चालोनि केलें तळपट ॥ ३ ॥
डोळे झांकुनि राती । कूपीं पडे दिवसा जोती ॥ ४ ॥
पोसी वांज' गाय । तेथें कैंची दुध साय² ॥ ५ ॥
फुटकी सांगडी । तुका म्हणे न पवे थडी ॥ ६ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- वोणव्या-खाली वाकून, सोंकरीं-राखण करणाराच्या, निदसुरा-मूर्ख, अर्धवट जागा
असलेला, सांगडी-नाव
अर्थ :- शेताकडे चांगले, भान वर करून लक्ष न देता, खाली वाकून जो शेताची राखण करीत असतो,
त्याचे शेत कसे राखले जाणार ? ते पाखरांकडून खाल्ले जाणारच. १ याप्रमाणे मूर्ख माणसा, जागा राहून नुकसान
करून घेऊ नकोस. २ चोरांच्या बरोबर वाटचाल करून उगाच आपले नुकसान का करून घेतोस ? ३ चांगला
दिवसाचा प्रकाश असताना डोळे बांधून चालल्यामुळे विहिरीत पडण्याचे मात्र संकट उभे राहील. ४ वांझ गाय
पोसून दुधाची साय कशी मिळणार ? ५ फुटक्या नावेच्या साह्याने तुकाराम महाराज म्हणतात, कोण पैलतीरास
जाऊ शकणार ? ६
११४९ सेत आलें सुगी सांभाळावे चारी कोन । पिका आलें परी केलें पाहिजे जतन ॥ १ ॥
सोंकरीं सोकरीं विसावा तोंवरीं । नको खाऊं उर्ने आहे तों ॥ २ ॥
गोफणेती गुंडा घाली पागोऱ्याच्या नेटें । पळती हाहाकारें अर्वाचीं पांखरांचीं थाटें ॥ ३ ॥
पेटवूनि आगटी राहें जागा पालटूनि । पडिलिया मान वळ बुद्धि व्हावी दोन्ही ॥ ४ ॥
खळे दानें विश्व सुख करीं होतां रासी । सारा सारूनियां ज्याचे भाग देई त्यासी ॥ ५ ॥
तुका म्हणे मग नाहीं आपुलें कारण । निज आले हातां मूस सांडिलें निकण ॥ ६ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- सुगी-हंगामास, कोन-कोपरे, थाटें-थवे
१ वांझ, सीय.
तु. गाथा . ६५