सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

दयाळ मयाळ जाणे कळवळा । शरणागतां लळा राखो जाणे ॥ ३ ॥
न लगे मागणें सांगणें तयासी । जाणे इच्छा तैसी पुरवी त्याची ॥ ४ ॥
तुका म्हणे लेईं अळंकार अंगीं । विठ्ठल हा जगीं तूंचि होसी ॥ ५ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- निश्चळ-स्थिर.
अर्थ :- एके ठिकाणीं तू स्थिर बसून त्या श्रीहरीचे ध्यान कर. तो तुला भरपूर अन्नवस्त्र देईल. १ आम्हांस
अधिक वस्तूंचा संग्रह करून काय करायचेय ? आम्हांस सर्वकाही पुरविणारा देव आमचा ऋणी झाला आहे. २ हा
देव मोठा दयाळू व ममताळू असल्याने त्याला आमचा कळवळा मोठाच आहे. शरण आलेल्याचे रक्षण कसे करावे हे
तो चांगले जाणतो. ३ त्या देवास काही मागावे लागत नाही, सांगावे लागत नाही. कारण तो ज्याची जी इच्छा
असेल त्याप्रमाणे पूर्ण करीत असतो. ४ तुकाराम महाराज म्हणतात, तू आपल्या वाणीवर या विठ्ठलाचाच अलंकार
घाल. त्यामुळे या जगात तू स्वतःच विठ्ठल होऊन जाशील ५
११४६ सोनियांचा कळस । माजी भरिला सुरारस ॥ १ ॥
काय करावें प्रमाण । तुम्ही सांगा संतजन ॥ २ ॥
मृत्तिकेचा घट । माजी अमृताचा सांट ॥ ३ ॥
तुका म्हणे हित । तें मज सांगावें त्वरित ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- कळस-भांडे, पात्र, सुरारस-दारूसारखे पेय, मृत्तिकेचा-मातीचा, सांट-साठा.
अर्थ - चांगले सोन्याचे भांडे आहे; पण आत मात्र दारूसारखे पेय भरलेले आहे १ तुम्ही संतलोक मला
सांगा त्या सुवर्णाच्या भांड्याच्या किंमतीचा व देखणेपणाचा काही उपयोग आहे का ? २ उलट मातीचेच वेडे-
वाकडे मडके आहे परंतु आत मात्र अमृताचा साठा आहे. तोच महत्त्वाचा मानावा लागेल. ३ तुकाराम महाराज
म्हणतात, या दोहोंपैकी हित कशात आहे, ते मला तुम्हीच सांगा ४
शेतावर-अभंग ३.
११४७ सेत करा रे फुकाचें । नाम विठोबारायाचें ॥ १ ॥
नाहीं वेठी जेवा सारा । जाहाती नाहीं म्हणियारा ।
सरिक नाहीं रे दुसरा । धनी सारा तुझा तूं ॥ २ ॥
जपतप नागरणी । न लगे आटी दुनवणी ॥ ३ ॥
कर्म कुळवणी । न लगे धर्मपाळी दोन्ही ॥ ४ ॥
ज्ञानपाभारी ती फणी । न लगे करावी पेरणी ॥ ५ ॥
योज न लगे सचिताचे । पीक पिकले ठायचें ॥ ६ ॥
नाही यमाचें चोरटें । विठ्ठल पागोन्याच्या नेटें ॥ ७ ॥
पीक न वजे हा भरवसा । करी उद्वेग¹ तो पिसा ॥ ८ ॥
सराई सर्व काळ । वांयां न वने घटिकापळ ॥ ९ ॥
प्रेम पिकले अपार । नाहीं सांटवावया थार ॥ १० ॥
ऐसीये जोडी जो चुकला । तुका म्हणे धिग त्याला ॥ ११ ॥
१ उद्योग