सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा २५
घेऊन मी आनंदाने नाचेन असे त्यांनी एका अभंगात म्हटले आहे संताच्या आलिंगनाने सायुज्यता नावाची मुक्ती
प्राप्त होते असे म्हटले आहे स्वतः संतांना कसल्याही मुक्तीची जरूरी नसते त्यांना केवळ ईश्वरसान्निध्य व भजन
याचीच गोडी असते पण सर्वसामान्य लोकांच्या दृष्टीने मुक्तीचे किंवा मोक्षाचे ध्येय सांगितले आहे आपल्या
परंपरेत मुक्ती चार प्रकारच्या सांगितल्या आहेत सलोकता, समीपता, स्वरूपता व सायुज्यता या चार मुक्ती होत
भागवतात सार्टि ही पाचवी मुक्ती सांगितली आहेत
५२ माझिया मीपणा । जाला यावरी उगाणा ॥ १ ॥
भोगी त्यागी पांडुरंग । त्यानें बसविलें अंग ॥ २ ॥
टाळिलें निमित्त । फार थोडें घात हित ॥ ३ ॥
याये कामावरी । तुका म्हणे नाहीं उरी ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - उगाणा-गणना, हिशेब, कामावरी-कामादिक वृत्तींवर
अर्थ - देहाविषयी मी, माझा देह असा जो भाव होता तो सर्व संपला, त्याचा हिशेब नीटपणे झाला १
आता सर्व भोग व सर्व त्याग तो पांडुरंगच बनलेला आहे, कारण माझ्या सर्वांगात त्याचीच वस्ती आहे तोच प्रेरक
आहे २ थोडाफार घात अथवा फायदा करण्याचे कारण जी देहबुद्धी होती तीच संपवून टाकली आहे ३ आता
कामादिक वृत्तींवर यावे अशी अवस्थाच उरलेली नाही आता पुढल्या इच्छा मी कराव्यात असे राहिलेच नाही सर्व
काही प्रभूच बनून राहिला आहे ४
५३ सकळ चिंतामणी शरीर । जरी जाय अहंकार आशा समूळ ॥
निंदा हिंसा नाहीं कपट देहबुद्धि । निर्मळ स्फटिक जैसा ॥ १ ॥
मोक्षाचे तीर्थ न लगे वाराणसी । येती तयापासीं अवघीं जनें ॥
तीर्थांसी तीर्थ जाला तोचि एक । मोक्ष तेणे दर्शने ॥ २ ॥
मन शुद्ध तया काय करितो माळा । मदित सकळां भूषणांसी ॥
हरीच्या गुणे गर्जताती सदा । आनंद तया मानसीं ॥ ३ ॥
तन मन धन दिले पुरुषोत्तमा । आशा नाहीं कवणाची ॥
तुका म्हणे तो परिसाहूनि आगळा । काय महिमा वर्णू त्याची ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - चिंतामणी-चिंतलेले देणारा रत्न, स्फटिक-कान्तियुक्त पारदर्शक दगडाची एक जात,
आगळा-श्रेष्ठ, थोर
अर्थ - ज्याची समूळ देहबुद्धी गेलेली आहे अहंकार गळाला आहे, सर्व आशा संपली आहे त्याचे सर्व
शरीरच मनात असेल ते देणाऱ्या रत्नाप्रमाणे आहे ज्याच्या मनात निंदा, हिंसा, कपटबुद्धी उरलेली नाही तो स्वच्छ
कान्ती देणाऱ्या स्फटिकाप्रमाणेच आहे १ सर्व मोक्षाचे तीर्थ जे काशी तिथे आता जायला नको, कारण याच संत-
पुरुषापाशी सर्व लोक आता येतात सर्व तीर्थांचा तीर्थ तोच स्वतः बनलेला असतो त्याच्या दर्शनानेच मोक्ष मिळतो २
मग या सत्पुरुषाच्या गळ्यात माळ असो नसो, ज्याचे मन शुद्ध असते त्यास माळेसारख्या बाह्य उपचाराची काय
आवश्यकता आहे ? इतर भूषणांनी अथवा अलंकारांनी भूषित होण्याची जरूरी तरी काय आहे ? ते परमेश्वराच्या
गुणाचे संकीर्तन नेहमीच करीत असतात, त्यामुळे त्याचे चित्त सदोदित आनंदाने भरून राहिलेले असते ३ या श्रेष्ठ
पुरुषाने आपले तन मन धन हे सर्वस्व परमेश्वरास अर्पण केलेले असते, त्याला स्वतःला कुठलीही आशा उरलेली
नसते तुकाराम महाराज म्हणतात असा सत्पुरुष परिसाहूनही श्रेष्ठ आहे त्याची महती मी काय वर्णन करू ? ४
५४ आहे तें सकळ कृष्णासि अर्पण । न कळता मन दुजें भावी ॥ १ ॥
म्हणउनी पाठी लागतील भूतें । येतों गवसीत पाचजणे ॥ २ ॥
तु गा ४