सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

४४० सार्थ तुकारामगाथा
९७६ म्हणउनी दास नव्हे ऐसा जालों । अनुभवें बोलों स्वामीपुढें ॥ १ ॥
कां नाहीं वचन प्रतिउत्तराचें । मीच माझ्या वेचें अट्टाहासें ॥ २ ॥
कासयानें गोडी उपजावा विश्वास । प्रीती कांहीं रस वांचुनिया ॥ ३ ॥
तुका म्हणे अगा चतुरा शिरोमणी । विचारावें मनीं केशीराजा ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- विचारावें-विचार करावा
अर्थ :- देवा, मी तुमचा दास असून नसल्यासारखा झालो आहे. अनुभवानेच हे सर्व मी बोलतो आहे
स्वामीपुढे. १ देवा, मी तुमच्यापाशी एवढे बोलतो; तर तुम्ही उत्तर म्हणून एका शब्दाने का बोलत नाही
माझ्याशी ? मीच मात्र हट्टाने सारखी बडबड करीत आहे. २ देवा, तुमच्याबद्दल गोडी निर्माण होऊन तुमच्या-
विषयी विश्वास कसा वाटेल आम्हांस ? कारण तुमच्याआमच्यामध्ये प्रीतीचा थोडाही भाव दिसत नाही. ३
तुकाराम महाराज म्हणतात, अरे चतुरांच्यांत चतुर असणाऱ्या ईश्वरा, तूच तुझ्या मनात एकदा याचा विचार करून
पाहावा ना. ४
९७७ काय आतां आम्हीं पोटचि भरावें । जग चाळवावें भक्त म्हण ॥ १ ॥
ऐसा तरि एक सांगा जी विचार । बहु होतों फार कासावीस ॥ २ ॥
काय कवित्वाची घालूनियां रूढी । करूं जोडाजोडी अक्षरांची ॥ ३ ॥
तुका म्हणे काय गुंपोनि दुकाना । राहों नारायणा करुनी घात ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- चाळवावे-फसवावे, गुंपोनि-गुंतून
अर्थ - देवा, आता तुझे भक्त म्हणून आम्ही ढोंगीपणाने लोकांना फसवून काय नुसते पोटच भरावे की
काय ? १ असाच तुमचा विचार असेल तर, तो आम्हांस सांगा ना एकदाचा देवा, आम्ही फारच कासावीस झालों
आहोत. २ अक्षरांची कशी तरी जोडणी करून आम्ही रूढीप्रमाणे कवित्व करूनच आयुष्य घालवावे की काय ? ३
तुकाराम महाराज म्हणतात, की देवा, आम्ही आमचा घात करून नेहमीच्या दुकानदारीतच गुंतून असावे की काय ? ४
९७८ वर्म तरि आम्हां दावा । काय देवा जाणें मी ॥ १ ॥
बहुतां रंगीं हीन जालों । तरि आलों शरण ॥ २ ॥
द्याल जरि तुम्ही धीर । होईल स्थिर मन ठायीं ॥ ३ ॥
तुका म्हणे सत्तावळें । लडिवाळें राखावीं ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- दावा-दाखवा
अर्थ :- देवा, आता तुमच्या प्राप्तीचे खरे वर्म काय आहे, ते तरी दाखवा ना. कारण मी खरे काय आहे
ते जाणीत नाही. १ अनेक इंद्रियांच्या सुखांच्या रंगात माझी वृत्ती हीनदीन झाल्यामुळे देवा, मी तुला शरण आलो
आहे २ देवा, तुम्हीच जर मला धीर द्याल, तर तुमच्या पायी माझे मन स्थिर होईल. ३ तुकाराम महाराज
म्हणतात, देवा, तुम्ही तुमच्या सत्तेच्या बळाने माझ्यासारख्या लाडक्या बाळांचे रक्षण करावे ४
९७९ सांगों काय नेणा देवा । बोलाची त्या आवडी ॥ १ ॥
वांयां मज चुकूर करा । विश्वंभरा विनोदें ॥ २ ॥
आवडीच्या करा ऐसें । अंतर्यासीं जाणतसां ॥ ३ ॥
तुका म्हणे समाधानें । होइन मनें मोकळा ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- चुकूर-गोधळलेला.