सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

४३० सार्थ तुकारामगाथा
इच्छा करीत असतात आणि अनेक तीर्थे यानाच भेटावयास उत्सुक असतात २ याच्याकडून हरिकथेचे श्रवण व्हावे
म्हणून यमधर्मासारखे थोर थोरही याची वाट रात्रंदिवस पाहात असतात हात जोडून ते मार्गप्रतीक्षा करतात ३
रिद्धीसिद्धी या न बोलावता येऊन हरिभक्ताचा शोध घेतात सायुज्यतेची मुक्ती अशा भक्ताची उत्सुकतेने वाट
पाहात असते ४ हे हरिभक्त ज्या ठिकाणी उभे राहतील, त्या ठिकाणी नेहमीच प्रेमसुखात तल्लीन झालेले दिसतील
यानी आपल्या संगतीने अनेक महादोषी व चाडाळ अशा दुर्जनाचाही उद्धार केला आहे ५ तुकाराम महाराज
म्हणतात, सर्वजण याच्याच दर्शनाची इच्छा करितात, पण हे हरिदास मात्र सर्व भावानी उदासच असतात याचे
दर्शन ज्याना होते त्याचे भाग्य धन्य आहे, असेच म्हणावयास हवे ६
९४६ सोनें दावी वरी तांबें तयापोटीं । खरियाचे साठीं विकूं पाहे ॥ १ ॥
पारखी तो जाणे तयाचे जीवींचे । निवडी दोहोंचे वेगळाले ॥ २ ॥
क्षीरा नीरा कैसे होय एकपण । स्वादी तोचि भिन्न भिन्न काढी ॥ ३ ॥
तुका म्हणे थोटा १भागवलाचि खोटा । अपमान मोठा पावेल ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - पारखी-परीक्षा करणारा, क्षीर-दूध, नीर-पाणी थोटा-खोटा
अर्थ - एखाद्या दागिन्यावर सुवर्णाची चमक असावी, पण पोटात मात्र तांबेच बसविलेले असावे, व खरे
सोने म्हणून तो विकायला जावा १ पण नीट परीक्षा करणारा जो असतो तो त्यातील तांब्यास ओळखतात व
तांबे आणि सोने वेगळे काढून दाखवितात २ दूध व पाणी याचे एक मूल्य कसे होईल ? स्वादामुळे दोन्ही वस्तू
भिन्न भिन्न आहेत असेच ठरेल ३ तुकाराम महाराज म्हणतात असा हा स्वत मोठे असल्याचा अभिमान खोटाच
आहे त्यामुळे अपमान मात्र होण्याचा संभव फार असतो ४
९४७ फोडुनि सांगडी बाधली माजासी । पैल थडी कैसी पावे सहजी ॥ १ ॥
आपला घात आपणचि करी । आणिका सागता नाइके तरी ॥ २ ॥
भुकेभेणे विष घेऊ पाहे आता । आपल्याचि घाता करू पाहे ॥ ३ ॥
तुका म्हणे एक चालतील पुढे । तयासी वाकडे जाता ठके ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - सागडी-नदी तरून जाण्याचे साधन, माजासी-कमरेला भुकेभेणे-भुकेच्या भीतीने
अर्थ - नदीचे पाणी तरून जाण्याचे भोपळ्यासारखे साधन जर फोडून ते कमरेस बाधले तर मग तो
सहजासहजी पैलतीरास कसा पोचणार ? १ तो मनुष्य आपला घात आपणच करून घेतो दुसऱ्याने सागितले तरी
ऐकत नाही २ भूक लागली या भीतीने भूक भागविण्यासाठी कुणी जर विष खाल्ले तर मग काय होईल ?
आपलाच घात आपण केल्याप्रमाणे होईल ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, पूर्वांपासून जे योग्य मार्गाने पुढे चालले
आहेत, त्याच्याच मार्गाने आपणही जावे त्याच्याहून वेगळ्या मार्गाने जाताच फसल्यासारखे होईल ४
९४८ उपकारासाठीं बोलों हे उपाय । येणेविण काय आम्हा चाड ॥ १ ॥
बुडता हे जन न देखवे डोळा । येतो कळवळा म्हणउनि ॥ २ ॥
तुका म्हणे माझे देखतील डोळे । भोग देते वेळे येईल कळो ॥ ३ ॥
शब्दार्थ व टीपा - चाड-गरज
अर्थ - हे परमार्थसाधनाचे उपाय मी केवळ दुसऱ्यावर उपकार करण्यासाठी बोलत आहे नाही तर
याविना माझे काय अडले आहे ? हे सांगण्याची गरज मला काय आहे ? १ परंतु हे अज्ञ लोक अज्ञानात बुडून
चालले आहेत त्यांचे दुःख डोळ्यानी बघवत नाही याचा कळवळा माझ्या मनात फार येतो २ या संसारी लोकांना
भोग भोगण्याची पाळी येईल तेव्हा तुकाराम महाराज म्हणतात, यांच्या दुःखाने आमचेच डोळे यांच्याकडे करुणेने
पाहतील ३
१ आपण