सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ३१९
शब्दार्थ व टीपा :- वरगासाठीं-ज्वारी वगैरेसाठी, नवजाय-जाणार नाही, बुचा-निलाजरा, मूर्ख, फुच्या-
ठोका, ढेम
अर्थ - ज्वारी वगैरे धान्य न मिळाल्याने फुणी दुष्काळामध्ये झेण खाल्ले; पण त्याची त्याला एवढी चटक
लागली की, पुढे अन्न मिळायला लागल्यानंतरही त्याने ते खायचे सोडले नाही. १ अशा माणसाची मार देऊन
फजिती केली, तरी ती त्याला गौरवाचीच वाटते. २ ओढाळ जनावरास वाईटसाईट खाण्याची जो गोडी लागलेली
असते, ती खोड काही त्याची सहजासहजी जात नाही. ३ अशा या निलाजऱ्या व मूर्ख माणसाची तुकाराम चांगलीच
फजिती करीत असतो. चांगला मार बसल्यावर मग आपली खोड ते सोडतात. ४
८५२ घांव घालीं आई । आतां पाहातेसी काई ॥ १ ॥
धीर नाहीं माझे पोटीं । जालें वियोगें हिंपुटी ॥ २ ॥
करावें सीतळ । बहु जाली हळहळ ॥ ३ ॥
तुका म्हणे डोई । कधीं ठेवीन हे पायीं ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- हिंपुटी-नष्टी, उदास
अर्थ - विठोबा माउली, आता माझ्या रक्षणासाठी तू धाव ना. आता तू कशासाठी थांबली आहेस ?
कशाची वाट पाहतेस ? १ माझ्या पोटात आता कसलाच धीर नाही. मी तुझ्या वियोगाने फारच दुःखीकष्टी झालो
आहे. २ आई, मला अतिशय ताप आला आहे, मला शांत कर ना. ३ देवा, मी आता अधीर झालो असून तुझ्या
पायावर डोके कधी ठेवीन असे मला झाले आहे, असे तुकाराम महाराज म्हणतात. ४
८५३ तुम्हां ठावा होता देवा । माझे अंतरींचा हेवा ॥ १ ॥
होतो काशानें सुटका । तरि हे वैकुंठनायका ॥ २ ॥
नसतें सांभाळिले । जरि तुम्हीं आश्वासनिलें ॥ ३ ॥
तुका म्हणे कृपाळुवा । बरवा केला सावाधावा ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- हेवा-हाव, सावाधावा-साहाय्य करण्यासाठी धाव घेणे.
अर्थ :- देवा, माझ्या मनातील हाव कसली आहे याची माहिती तुम्हांस प्रथमपासूनच आहे. १ वैकुंठनायका,
माझी सुटका या संसारपाशातून कशाने होईल हो ? २ तुम्ही आश्वासन दिल्याप्रमाणे मला सांभाळले नसते तर मग
काय झाले असते ? ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, तू फारच कृपाळू असून मला साहाय्य करण्यासाठी धाव
घेतलीस हे फार चांगले केलेस. ४
८५४ देऊं ते उपमा । आवडीनें पुरुषोत्तमा ॥ १ ॥
पाहतां फाशा तूं सारिखा । तिहीं लोकांच्या जनका ॥ २ ॥
आरष हे वाणी । गोड करूनि घेतां कानीं ॥ ३ ॥
आवडीनें खेळें । तुका पुरवावे¹ सोहाळे ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- आरष-बोबडी, फाशा-गवताचा एक प्रकार
अर्थ :- पुरुषोत्तमा, तुला जी उपमा आम्ही आवडीने देऊ ती शोभून दिसेल. १ एका बाजूस गवताच्या
फाशासारखाही तू आहेस, तर दुसऱ्या बाजूस तू तीनही लोकांचा जनक आहेस. २ देवा, माझी ही बोबडी वाणी
तुम्ही चागली कानानी गोड करुन ऐकता. ३ आवडीने खेळणाऱ्या या तुकारामाचे सर्व सोहाळे देवा, तुम्ही पुरवायेत ४
८५५ दर्शनाची आस । आतां न साहे उदास ॥ १ ॥
जीव आला पायांपाशीं । येथें असे कलियरेंसीं ॥ २ ॥
१ फुपावे.