सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ३९७
साचूनि मरे धन । लायी पोरासी भांडण ।
नाही नारायण । तुका म्हणे स्मरीला ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - लटिक्याची-खोट्याची, वळसा-भोवऱ्यात
अर्थ - धन, दौलत पुत्र, गेह, पत्नी या सर्व खोट्या पसाऱ्याच्या आशेत गुंतल्यामुळे मी जन्ममृत्यूच्या
भोवऱ्यातच सापडलो होतो सर्व दोषास मी यामुळे पात्र झालो आहे १ परंतु याचवेळी माझी दृष्टी आत्मज्ञानाने
उजळली हे बरे झाले नाही तर मग मी फार कष्टी झालो असतो अशा या खोट्याच शब्दांनी सर्व जग आक्रोश
करीत असते २ या माणसांना मरणाचेही भय, ते वृद्ध झाल्यामुळे कधी वाटतच नाही नाना प्रकारच्या इंद्रियसुखात
त्याचे मन गुंतून राहिलेले असते तेथून त्याची दृष्टी परत माघारी वळते असे कधी होतच नाही ३ अशी माणसे
पुष्कळ धन साठवितात, आणि एक दिवस मरून जातात मग त्यांच्या मुलांमध्ये मात्र भांडण लागते तुकाराम
महाराज म्हणतात, जिवंत असताना यानी कधीही नारायणाचे स्मरण केलेले नसते ४
८४५ जवळी मुखापाशीं । असतां नेघे अहर्निशीं ॥ १ ॥
भवविर्दाळण नाम । विठ्ठल विठ्ठल नासी काम ॥ २ ॥
सुखाचे शेजार । करुं का नावडे घर ॥ ३ ॥
तुका म्हणे ठेवा । का हा न करीचि बरवा ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - अहर्निशी-रात्रदिवस भवविर्दाळण-संसाराचा नाश
अर्थ - श्रीहरीचे नाव चांगले मुखाजवळ असतानाही हा ते रात्रदिवस का बरे घेत नाही ? १ या विठ्ठलाचे
नाम पुनःपुन घेतल्याने संसाराचा संसारबुद्धीचा नाश होऊन, इतर अनेक इच्छाही नष्ट होतात २ प्रभूचे हे नाम
चांगली सुखाची शय्या असून तो का आवडत नाही ? ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, हरिनामाचा हा उत्तम ठेवा
तू जवळ का राखून ठेवीत नाहीस ? ४
८४६ बरवे देशावर जाले । काय बोले बोलावें ॥ १ ॥
लाभें लाभ दुणावला । जीव धाला दर्शनें १ ॥ २ ॥
भाग्यें जाली सतभेटी । आवडी पोटीं होती ते ॥ ३ ॥
तुका म्हणे श्रम केला । अवघा आला फळासी ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - दुणावला-दुप्पट झाला, धाला-संतुष्ट झाला
अर्थ - देशावर परमार्थाभाचा व्यवहार फार चांगला झाला त्याचे वाणीने वर्णन काय करावे ? १
मनुष्यदेहाचा लाभ झाल्यामुळे व सतदर्शनामुळे जीव संतुष्ट होऊन गेला २ मोठ्या भाग्याने माझी या संतांची
भेट झाली याच भेटीची माझ्या पोटात इच्छा होती ३ तुकाराम महाराज म्हणतात या भेटीसाठी जे जे श्रम केले
ते सर्व फळास आले ४
८४७ सांगता हे नये सुख । कीर्ती मुख न पुरे ॥ १ ॥
आवडीनें सेवन करू । जीवांचे धरू जीवाँच ॥ २ ॥
उपमा या देता लाभा । काशा शोभा सारिखी ॥ ३ ॥
तुका म्हणे नुचलीं डोई । ठेविली पायीं संताचे ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - काशा-कशासारखा, नुचलीं-उचलीत नाही
अर्थ - संताच्या सहवासाचे जे सुख झाले, त्याचे वर्णन करून सांगता येण्यासारखे नाही त्याची कीर्तीही
तोंडाने वर्णन करता येत नाही १ मोठ्या प्रीतीने त्याच्या संगतीचे सुख सेवन करू व आमच्या जीवातील जीव
१ धापणे