सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ३८५
८०६ अल्प माझी मती । म्हणोनि येतो काकुलती ॥ १ ॥
आतां दाखवा दाखवा । मज पाऊलें केशवा ॥ २ ॥
धीर माझ्या मना । नाहीं नाहीं नारायणा ॥ ३ ॥
तुका म्हणे दया । मज करा अभागिया ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- मती-बुद्धी.
अर्थ :- देवा, माझी बुद्धी फार अल्प असल्यामुळे मी फार काकुळतीस आलो आहे रे. १ केशवा, आतां
मला तुमची पाऊले दाखवा ना. २ माझ्या मनास आता धीर निघवत नाही नारायणा, आता नाही सहन होत
रे. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, आता या मजसारख्या अभाग्यावर एकदा दया कर ना. ४ ( हाच अभंग
पुढे क्र. १६३३ वा म्हणून आलेला आहे. )
८०७ वाटुली पाहातां सिणले डोळुले । दाविसी पाऊलें कें वो डोळां ॥ १ ॥
तूं माय माउली कृपेची साउली । विठ्ठले पाहिली वास तुझी ॥ २ ॥
तुका म्हणे माझ्या आसावल्या बाह्या । तुज क्षेम द्याया पांडुरंगा ॥ ३ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- वाटुली-वाट, वास-वाट, आसावल्या-उत्सुक झाल्या आहेत, क्षेम-आलिंगन.
अर्थ :- देवा, तुमची वाट पाहून पाहून माझे डोळे शिणून गेले आहेत. तू तुझी पावले माझ्या डोळ्यांना
कधी दाखविणार आहेस ? १ तू माझी प्रेम माउली व कृपेची सावली आहेस ना ? विठ्ठले, तुझी वाट तरी किती
पाहावयाची मी ? २ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, तुला आलिंगन देण्यासाठी माझे बाहू फार उत्सुक झाले
आहेत. ३
८०८ देह हा सादर पाहावा १ निश्चित । सर्व सुख एथें नाम आहे ॥ १ ॥
ब्रह्म जें देखणें द्वैत जेव्हां गेलें । शरीर तें जालें ब्रह्मरूप ॥ २ ॥
यजन याजन तप व्रतें करिती । विकल्पें नागवती शुद्ध पुष्या ॥ ३ ॥
तुका म्हणे सर्व सुख एथें आहे । भ्रांति दूर पाहें टाकुनियां ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- यजन-होमहवन, याजन-दत्तयाग वगैरे.
अर्थ :- तुम्हास देह जर निश्चितपणे समजावून घ्यायचा असेल तर सर्व सुखांचे सार जे नामस्मरण आहे,
त्यातच तो पाहावा. या नामरूपाच साहाय्याने त्याचे सार्थक होईल. १ द्वैताच्या अथवा दोनपणाच्या बुद्धीचा जेव्हा
नाश होईल, तेव्हाच ब्रह्माचा साक्षात्कार होईल, व मग हे शरीरही ब्रह्मरूप होऊन जाईल. २ पुष्कळ लोक होमहवन,
यज्ञयाग वगैरे करतात. नाना प्रकारची व्रते व तपे आचरतात; पण त्यांच्या मनांत विकल्प असल्यामुळे शुद्ध पुण्य
काही त्यांना कधीही मिळत नाही. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, पण या नामात मात्र सर्व प्रकारचे सुख असून,
सर्व भ्रांती दूर करून या नामाचाच सर्वांनी आश्रय धरावयास हवा. ४
८०९ तुझें वर्णू गुण ऐसी नाहीं मती । राहिल्या त्या श्रुती मौन्यपणें ॥ १ ॥
मौन्यपणें वाचा थोंटावल्या चारी । ऐसें तुझें हरी रूप आहे ॥ २ ॥
रूप तुझें ऐसें डोळां न देखवे । जेथें हैं झकवे ब्रह्मादिक ॥ ३ ॥
ब्रह्मादिकां देवां कर्माची कचाटी । म्हणोनि आटाटी फार त्यांसी ॥ ४ ॥
तुका म्हणे तुझें गुण नाम रूप । आहेसी अमूप वाणू काई ॥ ५ ॥
१ पाहावया.
तु. गाथा....४९