सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ३७७
शब्दार्थ व टीपा :- नाचरवे-आचरीत जाऊ नयेत.
अर्थ :- आधीच आळशी असणाऱ्या शिष्याला गुरुही तसाच आळसाला प्रोत्साहन देणारा भेटावा. १ मग
त्यास विधिनिषेधाची कसलीच आडकाठी राहात नाही २ शास्त्राने सांगितलेले धर्म आचरीत जाऊ नये असेच
त्यास वाटते. काही विधी अथवा पवित्र कर्मे करावीत असेही त्यास वाटत नाही. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात,
अशी माणसे मनाच्या वेगानुसार धाव घेणाऱ्या गाढवाप्रमाणेच असतात. ४
७८७ नाचे टाळी पिटी । प्रेमें अंग धरणीं लोटी ॥ १ ॥
माझे सखे ते सज्जन । भोळे भाविक हरिजन ॥ २ ॥
न धरिती लाज । नाहीं जनासयें काज ॥ ३ ॥
तुका म्हणे दाटे । कंठ नेत्रीं जळ लोटे ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- काज-काम.
अर्थ :- जे भक्त भक्तिप्रेमात येऊन नाचतात, टाळी पिटतात, प्रेमाने अंग धरणीवर लोटून देतात १ हे
भोळे, भाविक भक्त सज्जन माझे सखे वाटतात मला. २ त्यांना कसलीही लाज घराचीशी वाटत नाही. लोक काय
म्हणतील याशीही त्यांना काम नसते. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, अशा भक्तांचा कंठ दाटून येतो. त्यांच्या
डोळ्यांतून पाणी ओघळत असते. ४
७८८ टिळा टोपी माळा देवाचें गबाळें । वागवी वोंगळें पोटासाठीं ॥ १ ॥
तुळसी खोवी कानीं दर्भ खोवी शेंडी । लटिकी धरी बोंडी नासिकाची ॥ २ ॥
कीर्तनाचे वेळे रडे पडे लोळे । प्रेमेंविण डोळे १ गळताती ॥ ३ ॥
तुका म्हणे ऐसे मावेचे भांड । त्यांपाशीं गोविंद नाहीं नाहीं ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- गबाळे-खोटे ओझे, वोंगळे-वाईट, बोंडी-टोंक, मावेचे-मायेचे, खोटे, भांड-ढोंगी.
अर्थ :- काही माणसे नुसतीच कानटोपी घालतात, कपाळावर चंदनाचे टिळे लावतात व देवाचे खोटे ओझे
आपण धारण केल्याचे सांगतात. १ कानामध्ये तुळसीपत्र खोवतात, शेंडीला दर्भ बांधतात व नाकाचा शेंडा खोट्याने
हातात धरून जप केल्याचे भासविततात. २ आणि कीर्तन करीत असताना हे रडतात, धरणीवर पडतात, लोळतात,
ईश्वरप्रेमाशिवायही यांच्या डोळ्यांतून खळाळा पाणी येत असते. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, हे खोट्या
आचरणाचे व ढोंगीच समजावेत, त्याच्यापाशी ईश्वर निश्चित नसतो असे समजून असावे ४
७८९ धन्य देहूँ गांव पुण्य भूमि ठाव । तेथें नांदे देव पांडुरंग ॥ १ ॥
धन्य क्षेत्रवासी लोक ते दैवाचे । उच्चारिती वाचे नामघोष ॥ २ ॥
कर कटीं उभा विश्वाचा जनिता । वामांगीं तें २ माता रखुमादेवी ॥ ३ ॥
गरुड पारों उभा जोडुनियां कर । अश्वत्थ समोर उत्तरामुख ॥ ४ ॥
दक्षिणे शंकर लिंग हरेश्वर । शोभे गंगातीर इंद्रायणी ॥ ५ ॥
लक्ष्मीनारायण बल्लाळाचें वन । तेथें अधिष्ठान सिद्धेश्वर ॥ ६ ॥
विघ्नराज द्वारीं बहिरव बाहेरी । हनुमंत शेजारीं सहित दोघे ॥ ७ ॥
तेथें दास तुका करितो कीर्तन । हृदयीं चरण विठोबाचे ॥ ८ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- ठाव-स्थान, विश्वाचा जनिता-विश्वास जन्म देणारा, वामांगीं-डाव्या अंगास,
अश्वत्थ-पिंपळ.
१ गळे दाटतानी, २ हे
तु. गाथा....४८