सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा २५३
४९२ अगोचरी बोलिलों आज्ञेविण आगळें ।
परी तें आतां न' संडावें राउळें ॥ १ ॥
जाईल रोकडा बोल न पुसती आम्हां ।
तुझा तुझें म्हणविले पाहा पुरुषोत्तमा ॥ २ ॥
न व्हावा न वजावा न कळतां अन्याय ।
न धरावें तें मनीं भलता करा उपाय ॥ ३ ॥
म्हणे तुक्याबंधु हीन मी म्हणोनि लाजसी ।
वारा लागों पाहातोहे उंचया झाडासी ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा -अगोचरी जास्त वायफळ, मर्यादा सोडून, राउळें देवाने, वजावा-जावा
अर्थ :- देवा, मी काही मर्यादा सोडून बोललो असेन तर, आज्ञेशिवाय काही जास्त न बोलावे ते बोललो
असेन तरी त्यासाठी तुम्ही माझा आता त्याग करू नये. मला सोडू नये. १ हे पुरुषोत्तमा, तू मला आपले म्हटले
आहेस. आता मला जर न विचारशील तर तुझा हा लौकिक व्यर्थ होईल ना? २ होऊ नये तो अन्याय, होऊन जाऊ
नये तो माझ्याकडून जरी झाला असेल तरी मनात न धरता कोणत्याही उपायाने माझे रक्षणच करावे ३ तुक्या-
बंधू म्हणतो की देवा, मी फार हीन आहे म्हणून का तू लाजतोस ? पण उंच असलेल्या झाडासच जसा वारा लागतो
तसा जो अवगुणांनी उंच व श्रेष्ठ आहे त्यावरच तुझे लक्ष अधिक हवे ४
४९३ जाली पाकसिद्धि वाट पाहे रखुमाई । उदक तापलें डेरां चौकसा मर्दुनि पाईं ॥ १ ॥
उठा पांडुरंगा उशीर जाला भोजनीं । उभ्या आंचवणा गोपी कळस घेउनी ॥ २ ॥
अवघ्या सावचित्त सेवेलागीं सकळा । उद्धव अक्रूर आले पाचारुं मुळा ॥ ३ ॥
सावरिली सेज सुमनपांति सुगंधा । रत्नदीप ताटी वाळा विडिया विनोदा ॥ ४ ॥
तुका विनंती करी पाहे पंढरीराणा । असा सावचित्त सांगे सकळा जना ॥ ५ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- चौकसा - उटणे, सुगंधी पदार्थ, कळस-कलश, तांब्या
अर्थ :- पंढरीराया, स्वयंपाक आता तयार असून रखुमाई आता तुमचीच वाट पाहात आहे. हंडा भरून
पाणी तापले आहे. तुमच्या पायांस सुगंधी पदार्थ व उटणे वगैरे लावू द्या ना. १ पांडुरंगा, आता उठा ना !
भोजनास फार उशीर झाला आहे तुमच्या हातावर पाणी घालण्यासाठी या गोपी हातात पाण्याचे तांबे घेऊन उभ्या
आहेत २ या सर्वजणी सावधान चित्ताने तुमच्या सेवेसाठी तत्पर आहेत. उद्धव, अक्रूर हेही तुम्हास आमंत्रण
देण्यास आले आहेत. ३ नाना प्रकारच्या सुगंधित फुलांनी तुमची शेज तयार करून ठेविली आहे ताटात रत्नाचे
दिवे लावून तुला ओवाळण्याची तयारी आहे, तबकात वाळा वगैरे सुगंधी द्रव्ये व तुमच्या संतोषासाठी विडे वाट
पाहात आहेत. ४ तुकारामबुवा विनंती करीत आहेत की, हा पंढरीचा राणा सांगत आहे की सर्वांनी सावध
चित्ताने असावे. ५
४९४ उठा सकळ जन उठिले नारायण । आनंदले मुनिजन तिन्ही लोक ॥ १ ॥
करा जयजयकार वाद्यांचा गजर । मृदंग विणे अपार टाळ घोळ ॥ २ ॥
जोडोनि दोन्ही कर मूळ पाहा सादर । पायावरी शिर ठेवूनियां ॥ ३ ॥
तुका म्हणे काय पढियंतें ते मागा । आपुलाले सागा सुख दुःख ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - पढियंते आवडते
१ न संडावे कृपाळू राउळें.