सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

१५० सार्थ तुकारामगाथा ८
शब्दार्थ व टीपा - मानसीं-मनात, वर्म-खूण, रहस्य, जोग-भिक्षा
अर्थ - कुणी एक मनुष्य तटस्थ राहून ध्यानात मग्न आहे व दुसरा स्वभावत च आळशी आहे १ ही
दोनही माणसे एकसारखी वरवर दिसतात पण दोहोंच्यांतील फरक जाणणारे असतात तेच खरे पारख करणारे होत २
कुणी खरोखरीची ध्यानधारणा करतात, जपजाप्य करतात व दुसरे नुसतीच झोप काढतात, पण दोहोंत फारच
फरक आहे ३ एकाचा त्याग सर्वस्वाचा असून चित्त प्रभूशी रममाण झालेले असते, तर दुसऱ्या ढोंगी माणसाचे
काम केवळ पोटासाठी भिक्षा मागण्याचे होते ४ एकाची भक्ती पोटासाठी असते, तर दुसऱ्याची देवाची भेट
घेण्यासाठी असते ५ या शब्दांतील रहस्य तुकाराम महाराज म्हणतात असे आहे की, वरवर एकसारख्या
दिसणाऱ्या कर्माचे फळ मात्र भिन्न भिन्न असते ६
३१० काय फळे बाळा । बाप सदैव दुबळा ॥ १ ॥
आहे नाहीं हे न फळे । हातीं काय कोण्या वेळे ॥ २ ॥
देखिले तें दृष्टी । मागे घालूनिया मिठी ॥ ३ ॥
तुका म्हणे भावे । माझ्या मज समजावे ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - सदैव-भाग्यवंत
अर्थ - आपला बाप भाग्यवंत आहे की दुबळा दरिद्री आहे, हे काय लहान मुलाला समजत नसते ? १
आपण मागीत आहोत ती वस्तू बापाजवळ आहे की नाही हे काय त्यावेळी मुलाला समजत असते का ? २
त्याला एवढेच माहीत असते की, जे पाहिले ते मागायचे, बापाला मिठी घालून त्याचा हट्ट धरायचा ३ तुकाराम
महाराज म्हणतात, देवा, याच भावाने मी तुम्हास मागत आहे माझी समजूत काढावी ४
३११ भजन घाली भोगावरी । अकर्तव्य¹ मनीं धरी ॥ १ ॥
धिग त्याचे साधुपण । विटाळूनी वर्ते मन ॥ २ ॥
नाहीं वैराग्याचा लेश । अर्थचाड जीवे आस² ॥ ३ ॥
हे ना ते से जाले । तुका म्हणे वाया गेले ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - अकर्तव्य-जे करू नये ते कर्म जीर्वे-मनापासून, जीवे-जिवंत राहता
अर्थ - या माणसाचे भजन भोगासाठीच असते जे कर्म करू नये त्यासाठी, भोगासाठीच ज्याचा तर्कही
करता येणार नाही अशाच्या प्राप्तीसाठीच हे भजन त्याचे असते १ अशा माणसाच्या साधुपणाचा धिक्कार असो
त्याचे मन विटाळूनच जगात वावरत असते २ त्याच्या मनात वैराग्याचा लेशही नसतो त्याला पैशाची हास मना
पासून असते त्यासाठीच तो जगत असतो ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, अशा माणसाला काही प्राप्त होत नाही
त्याला इहलोकी समाधान मिळत नाही त्यास परलोकातही स्थान नसते त्याचे जीवितच वाया गेलेले असते ४
३१२ एकादशीस अन्न पान । जे नर करीती भोजन ।
श्वानविष्ठे समान । अधम जन तो एक ॥ १ ॥
ऐका व्रताचे महिमान । नेमें आचरती जन ।
गाती ऐकती हरिकीर्तन । ते समान विष्णूशीं ॥ २ ॥
अशुद्ध विटाळसीचे फळ । विष्ठा भक्षिता तांबूल ।
सापडे सबळ । काळहातीं न सुटे ॥ ३ ॥
सेज चाज विलास भोग । करी कामिनींशीं संग ।
तया जोडे क्षयरोग । जन्मव्याधी मळिवंत ॥ ४ ॥
१ अकर्तव्य त २ जीवे आस