सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

१४८ सार्थ तुकारामगाथा
अर्थ - देवा, माझ्याकडून जसे बोलविता तसा अनुभव द्या ना नाही तर सर्वत्र विटंबना होणार आहे
माझी १ मिष्टान्न अथवा पक्वान्न जरी झाले तरी मिठाशिवाय त्याची काय गोडी ? जीव नसलेले शरीर शृंगारून
काय उपयोग ? २ सतायणी नीट न झाली तर सर्व सोंग व्यर्थच आहे चांगले गुण नसतील तर चांगल्या रूपाच
काय करायचे ? ३ अगणित द्रव्य खर्च केले व बाहुल्याबाहुल्यांची लग्न केले, त्याचा काहीच उपयोग नाही कारण
या लग्नात खरी कन्या किंवा खरा पुत्र यांपैकी कोणीच नसते ४ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, काही अनु
भव तुम्ही दिला नाही तर माझीही अवस्था अशीच होईल यात संशय नाही ५
३०५ अंगीं ज्वर तया नावडे साखर । जन तो इतर गोडी जाणे ॥ १ ॥
एकाचिये तोंडीं पडिली ते माती । अवघे ते खाती पोटभरी ॥ २ ॥
चारितां बळें येत असे दांतीं । मागोनिया घेती भाग्यवंत ॥ ३ ॥
तुका म्हणे नरो संचित हे बरें । तयास दुसरे काय करी ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - ज्वर-ताप संचित-पूर्वकर्म
अर्थ - ज्याच्या अंगात ताप आहे त्यास साखर गोड लागणार नाही इतर लोकांनाच तिची गोडी समजणार १
एखाद्याच्या तोंडात अन्न पडले तर ते मातीसारख होऊन जाते, पण दुसऱ्यांना मात्र ते पोटभर खाल्याचा आनंद
मिळतो २ प्रयत्न करून जरी त्याला अन्न चारले तरी ते त्याच्या दाती येते त्याला खाववत नाही, पण दुसरे
भाग्यवंत असतात ते मात्र आवडीन मागवून घेऊन त्याचा स्वाद लुटतात ३ तुकाराम महाराज म्हणतात एखाद्याचे
पूर्वकर्मच बरे नसेल तर तो काय करणार ? त्याला दुसरा मनुष्य तरी काय करणार ? ४
३०६ धिग जीणे तो वाईले आधीन । परलोक मान नाही दोन्ही ॥ १ ॥
धिग जीणे ज्याचे लोभावरी मन । अतीतपूजन घडेचि ना ॥ २ ॥
धिग जीणे आळस निद्रा जया फार । अमित आहार अघोरिया ॥ ३ ॥
धिग जीणे नाहीं विवेक वैराग्य । झुरे मानालागीं साधुपणा ॥ ४ ॥
तुका म्हणे धिग ऐसे जाले लोक । निंदक वादक नरका जाती ॥ ५ ॥
शब्दार्थ व टीपा - धिग-तुच्छ अतीतपूजन-अतिथीचे पूजन अमित-अमर्याद अघोरिया-अघोर कर्म
करणाऱ्यास
अर्थ - जो बाईलबेडा आहे ज्याचे वागण बायकोच्याच तंत्राप्रमाणे आहे त्याचे जगणे व्यर्थ आहे त्याला
या लोकात मान नाही, परलोकात स्थान नाही १ ज्याचे चित्त केवळ लोभावर, फायद्यावरच असते व ज्याला
कधी अतिथीचे पूजन घडत नाही त्याचेही जिणे व्यर्थ होय २ ज्या माणसांस फार आळस फार झोप, ज्याचे
खाणे फार व जो अघोर कर्म करणारा आहे त्याचेही जिणे व्यर्थ आहे ३ ज्याला कुठल्याही गोष्टीचा विवेक
नाही, ज्याला वैराग्याचा विचार शिवत नाही, व जो केवळ मानासाठी, साधुत्वाच्या ढोंगासाठी झुरतो त्याचेही
जिण व्यर्थ आहे ४ तुकाराम महाराज म्हणतात, असे जिण कित्येक लोकांचे व्यर्थ झाले आहे हे केवळ निंदा
करणारे, वाद करणारे असून ते नरकातच जाणारे आहेत ५
३०७ अरे हे देह व्यर्थ जावे । ऐसे जरी तुज व्हावे ।
द्यूतकर्म मनोभावे । सारीपाट खेळावा ॥ १ ॥
मग कैंचे हरिचे नाम । निजेलिया जागा राम ।
जन्मोजन्मींचा अधम । दुःख थोर साधिले ॥ २ ॥
विषयसुखाचा लपट । दासीगमनीं अतिधीट ।
तया तेचि वाट । अधोगती जावया ॥ ३ ॥