सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

१४० सार्थ तुकारामगाथा
रामलक्ष्मणास सोडवून आणले. ४ हा हनुमंत रामचंद्रजवळ दोन्ही हात जोडून नेहमीच उभा असतो ५ तुकाराम
महाराज म्हणतात, या वायुपुत्राच्या जपाने सर्व पापाचा नाश होत असतो. ६
२८५ काम घातला बांदोडी । काळ' केला देशधडी ॥ १ ॥
तया माझें दंडवत । कपिकुळीं हनुमंत ॥ २ ॥
शरीर वज्रा ऐसे । कवळी ब्रह्मांड जो पुच्छे ॥ ३ ॥
रामाच्या सेवका । शरण आलों म्हणे तुका ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - बांदोडी-दंडीत
अर्थ :- या हनुमंताने कामास जिंकून त्याला बंदिवासातच टाकले व यमास किंवा काळास देशोधडीस
लाविले. हा चिरंजीव राहिला. १ वानरवंशातील या हनुमंतास माझे नमस्कार असोत. २ या हनुमंताचे शरीर
वज्रासारखे कठिण असून याचे शेपूट एवढे आहे की त्याचा वेढा सर्व ब्रह्मांडालाही बसेल. ३ अरे रामाच्या सेवका,
हनुमंता, मी तुकाराम तुम्हास शरण आलो आहे. ४
२८६ हनुमंत महाबळी । रावणाची दाढी जाळी ॥ १ ॥
तया माझा नमस्कार । वारंवार निरंतर ॥ २ ॥
करोनी उड्डाण । केले लंकेचे शोधन' ॥ ३ ॥
जाळियेली लंका । धन्य धन्य म्हणे तुका ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- महाबळी-मोठा पराक्रमी, शोधन-शोध, शुद्ध
अर्थ :- हा हनुमंत मोठाच बलवंत आहे, कारण याने त्या दुर्लाड्य व मदोन्मत्त रावणाची दाढीच जाळून
टाकली. १ त्या श्रेष्ठ व बलवान हनुमंतास माझा नमस्कार पुनः पुनः असो २ समुद्रावर उड्डाण करून याने सर्व
लंकेचा शोध लावला, लंका जाळून शुद्ध केली ३ याने सारी लंका जाळून रावणाच्या मदमत्त अशा वैभवाचा नाश
केला मारुतीचा हा पराक्रम फार मोठा असून तुकाराम महाराज धन्य धन्य म्हणून त्याचा गौरव करतात ४
२८७ कुंभ अवघा एक आवा । पाकीं एकाँ गू फेडावा ॥ १ ॥
ऐसे भिन्न भिन्न सांटे । केले प्रारब्धाने वांटे ॥ २ ॥
हिरे दगड एक खाणी । कंचे विजातीसी पाणी ॥ ३ ॥
तुका म्हणे शिरीं । एक एकाची पायरी ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - कुंभ-मडके, पाकी-स्वयंपाकात, फेडावा-काढण्यासाठी, सांटे-प्रकार, पाणी-तेज
अर्थ .- सर्व मडकी ही कुंभाराच्या एकाच आव्यात तयार होतात, परंतु एक स्वयंपाक करण्यासाठी
वापरले जाते व दुसरे गू काढण्यास उपयोगात येते १ याच न्यायाने प्रारब्धाने माणसांचे निरनिराळे प्रकार केले
आहेत. २ हिरे व दगड एकाच खाणीतून जन्मास येतात, पण हिऱ्यास चमकदार पाणी असल्याने ते वेगळ्या जातीचे
ठरतात व दगड दगडच राहातात ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, यामुळे एकेकाचे नशीब पाहा कसे बनते, एक
हिरा राज्याच्या डोक्यावरील मुकुटात जाऊन बसतो व दुसरा दगड म्हणून कुठेतरी पायरीला बसतो ४
२८८ मांडे पुऱ्या मुखे सागो जाणे मात । तोंडीं लाळ हात चोळी रिते ॥ १ ॥
ऐशियाच्या गोष्टी फिक्या मिठेविण । रुचि नेदी अन्न चवी नाही ॥ २ ॥
बोलों जाणे अगी नाहीं शूरपण । काय तें वचन जाळावें ते ॥ ३ ॥
तुका म्हणे बहुतोडे जे वाचाळ । तेग तेच मूळ लटिक्याचें ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - मात-गोष्ट, रिते-रिकामे, बहुतोंडे-फार बोलणारे, तेंग-तेच, लटिक्याचे-खोट्याचे.
१ काळ घातला तोरडी, २ दहन